اولین رویارویی مستقیم امارات و عربستان در سودان؛ آیا تهران و ریاض شاهد تغییر معادلات منطقهای هستند؟
در نخستین تجربه مستقیم رویارویی دو متحد سابق در جنگ یمن [گزارش کامل یمن نیوز]، امارات و عربستان اینبار در سودان با یکدیگر برخورد کردند. این رویارویی نهتنها بازتاب رقابتهای منطقهای میان دو کشور است، بلکه نشانهای از تغییر ساختار بازی قدرت در خاورمیانه و بازتعریف حوزههای نفوذ است. انتشار بیانیههای متقابل و اتهامهای شدید، عرصه سودان را به یکی از داغترین صحنههای تنش بینالمللی بدل کرده است.
گسترش رقابت امارات و عربستان؛ از یمن به سودان
طی سالهای گذشته، عربستان و امارات به عنوان دو متحد ظاهری در جنگ یمن عمل کردهاند؛ اما واقعیت میدانی نشان میدهد که بین آنها رقابت شدیدی بر سر منافع، نفوذ و کنترل مناطق استراتژیک وجود دارد. حالا این رقابت وارد مرحلهای جدید شده و سودان، کشوری که سابقه بیثباتی و حضور بازیگران خارجی را دارد، به صحنه جدید تقابل مستقیم تبدیل شده است.
بیانیه اخیر وزارت خارجه عربستان، که امارات را به تشدید تنش و مانعتراشی در مسیر حل سیاسی در سودان متهم میکند، نشان میدهد که ریاض از افزایش نفوذ ابوظبی در این کشور نگران است. در مقابل، امارات این اتهامها را «تلاشهای ناکام برای منحرف کردن افکار عمومی از جنایتهای جریان اخوانالمسلمین» دانسته و از بیانیه اخیر سعودیها به شدت انتقاد کرده است.
این وضعیت، برای نخستین بار دو کشور همپیمان در جنگ یمن را در جبههای خارجی و مستقل، در مقابل هم قرار داده است؛ رخدادی که تحلیلگران آن را نشانهای از فروپاشی هماهنگی سابق و آغاز رقابت آشکار منطقهای ارزیابی میکنند.
نقش نیروهای پشتیبانی سریع
در این رقابت، نیروهای «پشتیبانی سریع» سودان به عنوان یکی از ابزارهای میدانی مورد توجه قرار گرفتهاند. ابوظبی، طی سالهای اخیر با ارسال سلاح و نیروهای خارجی، این مجموعه را به ابزاری برای تأمین منافع خود در سودان و منطقه تبدیل کرده است. وزارت خارجه سعودی اما از این اقدام به شدت انتقاد کرده و مدعی است که امارات با ارسال این کمکها، باعث طولانیتر شدن بحران و رنج مردم سودان میشود.
بیانیه عربستان همچنین حملات نیروهای پشتیبانی سریع به بیمارستان نظامی، کاروانهای غیرنظامی و حتی یک کاروان امدادی سازمان ملل را محکوم کرده است. این اتهامات نشان میدهد که رقابت امارات و عربستان دیگر محدود به عرصه سیاسی نیست و وارد میدان میدانی و امنیتی شده است.
سودان؛ سومین میدان رویارویی
سودان در واقع سومین عرصه منطقهای است که شاهد رقابت امارات و عربستان میشود. پیش از این، یمن و سومالی به عنوان میدانهای اصلی این رقابت شناخته میشدند. باز شدن جبهه سودان همزمان با افزایش تنشها در یمن، نشان میدهد که دو کشور برای تثبیت نفوذ خود در منطقه، حاضر به رویارویی مستقیم هستند.
این وضعیت همچنین پیامدهای بلندمدتی برای امنیت و ثبات سودان دارد. حضور بازیگران خارجی و رقابت میان آنها، پیچیدگی اوضاع داخلی را افزایش میدهد و تلاش برای راهحلهای سیاسی را دشوارتر میکند.
پیامدهای منطقهای و بینالمللی
رقابت امارات و عربستان در سودان، میتواند الگوهای مشابهی را در دیگر نقاط منطقه تکرار کند. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که هرگونه اختلاف میان متحدان منطقهای، بهسرعت میتواند به تنشهای فراتر از جغرافیای محلی منجر شود.
تحلیلگران معتقدند که این رویارویی نشان میدهد که عربستان و امارات دیگر قادر به هماهنگی کامل نیستند و هر یک به دنبال تثبیت منافع خود در صحنههای مختلف منطقهای هستند. چنین وضعیتی میتواند پیامدهایی نظیر افزایش حضور نیروهای خارجی، طولانیتر شدن بحرانها و محدود شدن راهحلهای سیاسی برای کشورهای تحت تأثیر داشته باشد.
چشمانداز آینده و بازتعریف قدرت
با باز شدن جبهه سودان، این پرسش مطرح میشود که آیا منطقه وارد مرحله جدیدی از رقابتهای مستقیم و آشکار میان بازیگران کلیدی خواهد شد؟ پاسخ به این سؤال، نیازمند نگاه به ساختارهای قدرت و سیاستهای راهبردی دو کشور است.
امارات، با اتکا به ابزارهای میدانی و ارسال نیروهای خارجی، تلاش میکند نفوذ خود را در سودان تثبیت کند. عربستان، با تأکید بر نقش دیپلماتیک و محکوم کردن اقدامات ابوظبی، به دنبال حفظ جایگاه خود به عنوان بازیگر اصلی منطقهای است. این رقابت آشکار، میتواند الگویی برای آینده تنشهای منطقهای باشد و تأثیر مستقیمی بر جنگ یمن و دیگر مناطق تحت تأثیر داشته باشد.
واکنش جامعه بینالمللی
در حالی که دو متحد سابق در جنگ یمن اکنون در سودان با یکدیگر درگیر شدهاند، واکنش جامعه بینالمللی نیز قابل توجه است. سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری نسبت به حملات به کاروانهای امدادی و غیرنظامیان هشدار دادهاند. این هشدارها اگرچه محدود به سطح بیانیه باقی مانده، اما نشاندهنده حساسیت جامعه جهانی نسبت به پیامدهای امنیتی و انسانی این تنشها است.
رقابت آشکار، هزینههای غیرقابل پیشبینی
اولین رویارویی مستقیم امارات و عربستان در سودان، صرفاً یک حادثه امنیتی یا سیاسی محلی نیست؛ بلکه نشانهای از تغییر الگوی رقابت منطقهای و افول هماهنگی سابق میان دو کشور است. این رخداد، پیامدهای گستردهای برای یمن، سومالی و دیگر مناطق تحت نفوذ این دو کشور خواهد داشت و نشان میدهد که بحرانها و رقابتهای منطقهای دیگر محدود به یک جبهه نیست.
از منظر تحلیل راهبردی، ادامه این رقابت میتواند به افزایش تنشها، طولانیتر شدن بحرانها و افزایش هزینههای انسانی منجر شود. همچنین، بازیگران منطقهای و بینالمللی باید آماده بازتعریف راهبردها و مدیریت پیامدهای ناشی از رقابت آشکار میان عربستان و امارات باشند.
در نهایت، سودان به نمونهای از پیچیدگی رقابت قدرت در خاورمیانه تبدیل شده است؛ جایی که بازیگران خارجی، سیاست داخلی کشورها و مسیر حل سیاسی بحرانها به شدت تحت تأثیر قرار میگیرند. تحلیلگران هشدار میدهند که بدون مدیریت دقیق و کاهش تنش میان بازیگران خارجی، آینده سودان و ثبات منطقه همچنان در معرض تهدید جدی قرار دارد.