احضار ناگهانی سرتیپ ستاد «صالح عبدربه الجعیملانی» فرمانده منطقه نظامی اول به عربستان سعودی [گزارش کامل یمن نیوز]، بار دیگر نقش مستقیم ریاض در مدیریت صحنه نظامی جنوب یمن را به کانون توجه بازگردانده است. این اقدام در حالی صورت میگیرد که پرونده تحویل بدون درگیری وادی حضرموت به نیروهای شورای انتقالی جنوب هنوز با پرسشها و ابهامهای فراوانی همراه است. آیا الجعیملانی مأمور اجرای یک سناریوی از پیش طراحیشده بوده یا اکنون باید پاسخگوی پیامدهای آن باشد؟
تحولات اخیر در جنوب یمن نشان میدهد که صحنه نظامی این منطقه بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر تصمیمات بیرونی قرار دارد. خبر احضار سرتیپ صالح عبدربه الجعیملانی به ریاض، تنها یک جابهجایی اداری یا دیدار تشریفاتی بهنظر نمیرسد، بلکه در بستر تحولات میدانی حضرموت و رقابتهای منطقهای، معنای سیاسی–نظامی گستردهتری پیدا میکند.
منابع محلی گزارش دادهاند که الجعیملانی از فرودگاه عدن با پرواز خطوط هوایی یمنیه راهی ریاض شده است. همزمانی این سفر با تثبیت کنترل شورای انتقالی بر بخشهایی از حضرموت، این فرضیه را تقویت میکند که احضار مزبور در چارچوب ارزیابی عملکرد و بازتنظیم مأموریتها انجام شده است.
حضرموت؛ گره راهبردی در معادله جنوب
حضرموت برای هر بازیگری که بهدنبال نفوذ در جنوب یمن است، یک منطقه کلیدی محسوب میشود. این استان نهتنها از نظر جغرافیایی گسترده است، بلکه بهدلیل منابع انرژی، موقعیت ساحلی و مرزهای طولانی با عربستان، اهمیت ژئوپلیتیکی ویژهای دارد. به همین دلیل، هرگونه تغییر در آرایش نیروهای نظامی آن، بازتابی فراتر از سطح محلی دارد.
تحویل منطقه نظامی اول بدون درگیری گسترده، از نگاه بسیاری از ناظران، رخدادی غیرعادی بود. بهویژه آنکه پیش از آن، مواضعی درباره آمادگی برای مقاومت مطرح شده بود. تغییر ناگهانی موضع از تهدید به ایستادگی تا صدور دستور تسلیم در ساعات ابتدایی، این تصور را ایجاد کرد که تصمیم نهایی نه در میدان، بلکه در سطحی بالاتر گرفته شده است.
نقش عربستان؛ مدیریت از راه دور؟
الگوی احضار فرماندهان به ریاض
در سالهای اخیر، بارها دیده شده که فرماندهان و مسئولان یمنی برای «رایزنی» یا «هماهنگی» به ریاض فراخوانده میشوند. این روند بهتدریج این برداشت را تقویت کرده که عربستان نقش اتاق فرمان غیررسمی در بخشی از تحولات نظامی جنوب را ایفا میکند.
در این چارچوب، احضار الجعیملانی میتواند بخشی از همان سازوکار باشد؛ سازوکاری که طی آن، میزان پایبندی فرماندهان به سیاستهای مورد نظر ریاض سنجیده میشود و بر اساس آن، ارتقا، جابهجایی یا کنارگذاشتن صورت میگیرد.
پاداش برای اجرای مأموریت؟
یک سناریو این است که الجعیملانی مأموریتی مشخص برای تسهیل خروج نیروهای منطقه نظامی اول از وادی حضرموت داشته و اکنون برای دریافت دستور مأموریت جدید یا حتی پاداش سیاسی–نظامی به ریاض فراخوانده شده است. در این نگاه، آنچه رخ داد بخشی از پروژه بازچینی قدرت در جنوب یمن بوده است.
یا بازخواست و تسویهحساب؟
سناریوی دیگر، احتمال بازخواست است. تحولات سریع میدانی، گاه نتایجی بهدنبال دارد که همه طرفها از آن رضایت ندارند. اگر واگذاری سریع مناطق، موازنههای مورد نظر برخی بازیگران را برهم زده باشد، ممکن است احضار کنونی رنگوبوی بازجویی سیاسی–نظامی داشته باشد.
شورای انتقالی و رقابت درونائتلافی
شورای انتقالی جنوب که از حمایت امارات برخوردار است، در سالهای اخیر کوشیده دامنه نفوذ خود را در جنوب گسترش دهد. کنترل بیشتر بر حضرموت، میتواند موقعیت این شورا را در معادلات داخلی جنوب تقویت کند. از این منظر، هرگونه هماهنگی یا تعارض میان ریاض و ابوظبی بر سر حضرموت، بهطور مستقیم بر سرنوشت فرماندهانی مانند الجعیملانی تأثیر میگذارد.
برخی تحلیلگران معتقدند رقابت پنهان میان عربستان و امارات در جنوب یمن، گاه در قالب جابهجایی نیروها و تغییر آرایش مناطق نفوذ بروز میکند. بنابراین، پرونده الجعیملانی را میتوان در چارچوب همین رقابت چندلایه نیز بررسی کرد.
بازتاب داخلی در یمن
در داخل یمن، چنین تحولاتی معمولاً با بدبینی بخشی از افکار عمومی همراه است. بسیاری از شهروندان یمنی این پرسش را مطرح میکنند که چرا تصمیمات سرنوشتساز مربوط به مناطق یمن، در خارج از این کشور رقم میخورد. این نگاه، بهویژه در رسانههای منتقد نقش ائتلاف سعودی–اماراتی پررنگ است.
از دید این طیف رسانهای، احضارهای مکرر فرماندهان به ریاض، نشانهای از محدودبودن حاکمیت واقعی نهادهای وابسته به دولت مستقر در عدن تلقی میشود. هرچند طرفداران ائتلاف این رفتوآمدها را در چارچوب همکاری و هماهنگی نظامی تفسیر میکنند.
سناریوهای پیشرو
با توجه به تجربههای گذشته، چند سناریو قابل تصور است:
انتصاب به سمتی جدید: الجعیملانی ممکن است با مأموریتی تازه به صحنه بازگردد.
کنارگذاشتن تدریجی: احتمال دارد بهمرور از موقعیتهای حساس دور شود.
بازگشت با اختیارات محدودتر: در این حالت، پیام غیرمستقیم به سایر فرماندهان ارسال میشود.
هرکدام از این سناریوها، پیامی درباره توازن قدرت در جنوب یمن و حدود نفوذ بازیگران خارجی دارد.
حضرموت؛ آیینه موازنههای فرامنطقهای در یمن
پرونده احضار سرتیپ الجعیملانی، فراتر از سرنوشت یک فرمانده، بازتابی از پیچیدگی صحنه یمن است؛ صحنهای که در آن، تصمیمهای محلی اغلب در پیوند با محاسبات منطقهای شکل میگیرد. چه این احضار پاداش باشد و چه بازخواست، یک پیام روشن دارد: حضرموت همچنان یکی از نقاط کانونی رقابت بر سر آینده جنوب یمن است.
تا زمانی که ساختار تصمیمگیری امنیتی در جنوب یمن به بازیگران بیرونی گره خورده باشد، احتمال تکرار چنین سناریوهایی وجود دارد. از این منظر، داستان الجعیملانی شاید تنها یک فصل از کتابی باشد که هنوز صفحات زیادی از آن در تحولات یمن ورق نخورده است.