از سال ۲۰۰۶، امارات متحده عربی با تکیه بر شرکت «موانئ دبی العالمية» حضور خود را در بنادر استراتژیک شرق آفریقا و دریای سرخ تثبیت کرده است. این کشور نه تنها نفوذ اقتصادی، بلکه جای پای نظامی گستردهای در مناطق حساس ایجاد کرده است [گزارش کامل ۲۶ سپتامبر] که تأثیر مستقیمی بر امنیت و تحولات یمن داشته و همچنان دارد.
به گزارش خبرنگار بین المللی یمن الاسلام امارات از سال ۲۰۰۶ با اتکا به شرکت موانئ دبی العالمية، که تحت هدایت مستقیم دولت این کشور است، حضور خود را در مناطق راهبردی جهان افزایش داده است. این شرکت به امارات امکان داد در بندر بربره در سومالی و بندر عصب در اریتره، که مشرف به دریای سرخ هستند، نفوذ اقتصادی و نظامی خود را تثبیت کند.
براساس گزارشهای متعدد رسانهای، از سال ۲۰۱۵، امارات تمرکز خود را بر تقویت حضور نظامی در ساحل دریای سرخ و مناطق پیرامون یمن گذاشت. در حالی که عربستان طولانیترین سواحل منطقه را دارد، پس از آن سودان، مصر، اریتره و جیبوتی قرار دارند، اما امارات توانست با ایجاد پایگاههای نظامی و اقتصادی در این مناطق، جایگاه خود را تثبیت کند.
پایگاههای نظامی استراتژیک امارات در شرق آفریقا و یمن
امارات از سال ۲۰۱۵ بندر عصب را به عنوان مرکز نظامی خود استفاده کرده است. پس از آن، بندر بربره در سومالی در سال ۲۰۱۷، فرودگاه موشا در جیبوتی از سال ۲۰۱۸ و جزیره سقطرى و جزیره میون در یمن در سال ۲۰۲۱ تحت نظارت و کنترل امارات قرار گرفتند. همچنین پایگاه عبد الکوری و جزیره سمحه، و اخیراً تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که جزیره زقر مقابل باب المندب به زودی میزبان پایگاه نظامی این کشور خواهد بود.
این تحرکات نظامی امارات عمدتاً در خاک کشورهای همپیمان و متحد این کشور صورت گرفته و اغلب با حمایت از جنبشهای جداییطلب و همکاری با اسرائیل همراه بوده است. امارات در سال ۲۰۲۰ به عنوان اولین کشور عربی به توافقات ابراهیم پیوست، اقدامی که زمینه همکاریهای منطقهای و نظامی را با اسرائیل فراهم کرد.
نقش امارات در نزاعات یمن و منطقه
گسترش این پایگاهها، امارات را قادر ساخته تا در جنگها و منازعات اتیوپی، اریتره، سودان، سومالی، لیبی و یمن نقشآفرینی کند. این کشور با ارائه کمکهای اقتصادی و ایجاد زیرساختهای لجستیکی، جای پای نظامی خود را تثبیت کرده و در دهه گذشته نفوذ قابل توجهی به دست آورده است.
در حوزه یمن، امارات از طریق پشتیبانی از شورای انتقالی جنوب، نفوذ مستقیم در استانهای حضرموت، المهرة و سقطرى پیدا کرده است. استان حضرموت با مرز مشترک ۷۰۰ کیلومتری با عربستان، اهمیت استراتژیک بالایی دارد و مهار آن، امکان دسترسی ریاض به اقیانوس هند را محدود کرده است.
رقابت امارات و عربستان بر سر نفوذ منطقهای
همزمان با افزایش حضور امارات، رقابت با عربستان سعودی نیز تشدید شده است. عربستان تلاش دارد از طریق ایجاد خطوط لوله و توسعه سواحل شرقی، وابستگی خود به تنگه هرمز را کاهش دهد. در مقابل، امارات با تقویت جایگاه نظامی و اقتصادی خود در بنادر استراتژیک، به دنبال کنترل مسیرهای حیاتی دریایی و افزایش نفوذ در ساحل دریای سرخ و شرق آفریقا است.
یکی از اقدامات اخیر عربستان، هدف قرار دادن محموله سلاح در بندر المکلا در جنوب یمن در اواخر دسامبر بود، اقدامی که نشاندهنده شدت رقابت میان دو قدرت منطقهای است. این رقابت نه تنها بر یمن، بلکه بر امنیت و ثبات کل منطقه تأثیرگذار است.
تحولات دیپلماتیک و بینالمللی
یکی دیگر از تحولات مهم منطقه، به رسمیت شناختن استقلال سرزمین سومالی توسط اسرائیل است که هیچکس تردید ندارد این اقدام با هماهنگی امارات صورت گرفته است. همکاری امارات با این سرزمین، ایجاد پایگاه نظامی در بندر بربره و حمایت از رهبران فراری شورای انتقالی جنوبی یمن، نشاندهنده سیاست گسترده و حسابشده این کشور در منطقه است.
پیامدها برای یمن و امنیت منطقه
حضور امارات در یمن و مناطق پیرامونی، افزایش پیچیدگی جنگ و بحران انسانی در یمن را به دنبال داشته است. این کشور با حمایت از نیروهای محلی و ایجاد پایگاههای نظامی، نه تنها موازنه قدرت منطقهای را تغییر داده، بلکه امنیت دریانوردی در باب المندب و مسیرهای حیاتی تجاری بین قارهای را نیز به چالش کشیده است.
این سیاستها همچنین رقابتهای داخلی بین جریانهای سیاسی یمن را تشدید کرده و به پیچیدهتر شدن مسیر مذاکرات صلح و ثبات کشور کمک نکرده است. بهویژه استانهای جنوبی و مناطقی که تحت کنترل شورای انتقالی جنوب هستند، شاهد افزایش مداخلات خارجی و محدود شدن حاکمیت دولت مرکزی بودهاند.
نقش اقتصادی و استراتژیک بنادر
علاوه بر اهداف نظامی، امارات از طریق بنادر بربره، عصب و سایر بنادر استراتژیک، نفوذ اقتصادی خود را نیز گسترش داده است. این کشور با سرمایهگذاری در زیرساختها، ایجاد خطوط لجستیکی و ارائه کمکهای اقتصادی، توانسته موضع خود را به عنوان شریک اصلی اقتصادی کشورهای شرق آفریقا تثبیت کند. این اقدام در کنار فعالیتهای نظامی، قدرت ترکیبی اقتصادی-نظامی امارات را در منطقه افزایش داده است.
سیاست فرامرزی امارات و تهدید امنیتی یمن
تحلیل اقدامات امارات نشان میدهد که این کشور نه تنها به دنبال نفوذ اقتصادی، بلکه به دنبال تثبیت جایگاه نظامی در نقاط کلیدی منطقه است. ایجاد پایگاههای متعدد در یمن و شرق آفریقا، همکاری با اسرائیل و حمایت از جنبشهای جداییطلب، نشاندهنده استراتژی بلندمدت و پیچیده این کشور در منطقه است.
پیامد مستقیم این سیاست، افزایش بحران انسانی، تشدید جنگ داخلی و تهدید امنیت دریایی یمن و باب المندب است. رقابت امارات و عربستان نیز این روند را تشدید کرده و نشان میدهد که ثبات و حاکمیت ملی یمن همچنان در معرض تهدید جدی است.
امارات با ترکیب ابزارهای اقتصادی، نظامی و دیپلماتیک، توانسته به جایگاهی برسد که نقشه امنیتی و اقتصادی دریای سرخ و شرق آفریقا را بازتعریف کند. این وضعیت برای یمن و کشورهای منطقه، چالشهای عمدهای در زمینه امنیت، توسعه و حاکمیت ملی ایجاد کرده است.