در تحولاتی بیسابقه در جنگ یمن، عربستان سعودی با انحلال شورای انتقالی جنوب و در دست گرفتن مستقیم مدیریت سیاسی و نظامی مناطق جنوبی، عملاً معادلات قدرت را تغییر داد.
این اقدام که پس از تشدید تنشها و افزایش نفوذ امارات در جنوب صورت گرفت، نشانه آغاز مرحلهای تازه از رقابت راهبردی میان دو متحد پیشین و تلاش ریاض برای تثبیت نفوذ خود در مناطق حیاتی هممرز با این کشور است.
تحولات اخیر در جنوب یمن نشاندهنده تغییر بنیادین در ساختار قدرت و راهبرد ائتلاف ضدحوثی است؛ تغییری که به انحلال شورای انتقالی جنوب، فرار رهبر آن به ابوظبی و انتقال مرکز تصمیمگیری سیاسی جنوب به ریاض انجامیده است.
این روند نهتنها آینده سیاسی جنوب یمن را در هالهای از ابهام قرار داده، بلکه شکافهای عمیق میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی را نیز آشکار کرده است.
پایان نقش شورای انتقالی جنوب
شورای انتقالی جنوب که با حمایت امارات شکل گرفته بود، طی سالهای گذشته به مهمترین بازیگر سیاسی و نظامی در مناطق جنوبی یمن تبدیل شد.
این شورا پس از توافق ریاض در سال ۲۰۱۹، بهطور رسمی در ساختار حکومتی یمن ادغام شد و بخشی از شورای رهبری ریاستجمهوری را تشکیل داد.
با این حال، علیرغم تلاشهای عربستان برای مهار این شورا، ساختار و جهتگیری آن همچنان در چارچوب منافع راهبردی ابوظبی باقی ماند.
در اواخر سال ۲۰۲۵، شورای انتقالی جنوب با گسترش عملیات نظامی خود در حضرموت و دیگر استانهای جنوبی، عملاً کنترل بخشهای وسیعی از جنوب را به دست گرفت.
این اقدام، که بدون هماهنگی با ریاض صورت گرفت، نگرانیهای عربستان را درباره استقلال عمل و جهتگیریهای سیاسی شورا تشدید کرد.
در نهایت، با افزایش تنشها، شورای رهبری ریاستجمهوری یمن رهبر شورا، عیدروس الزبیدی، را برکنار و شورا را منحل اعلام کرد. همزمان، گزارشهایی از انتقال الزبیدی به ابوظبی منتشر شد؛ اقدامی که نشانه آشکار شکاف میان ریاض و ابوظبی تلقی شد.
انتقال مستقیم کنترل به ریاض
در پی این تحولات، عربستان سعودی با تشکیل یک کمیته عالی نظامی و سیاسی، کنترل مستقیم مدیریت جنوب یمن را در دست گرفت. این کمیته مسئولیت نظارت بر نیروهای نظامی، تأسیسات امنیتی و ساختارهای سیاسی در استانهای کلیدی از جمله حضرموت، المهره و عدن را بر عهده گرفت.
همزمان، تغییرات گستردهای در ساختار سیاسی یمن صورت گرفت. وزیر دفاع برکنار شد، استاندار جدیدی برای عدن منصوب شد و تمامی نیروهای نظامی در جنوب تحت فرماندهی واحد و با نظارت مستقیم عربستان سازماندهی شدند.
این اقدامات نشان میدهد که ریاض دیگر به دنبال مدیریت غیرمستقیم جنوب از طریق نیروهای نیابتی نیست، بلکه تصمیم گرفته کنترل مستقیم را اعمال کند.
اهمیت راهبردی حضرموت و المهره
استانهای حضرموت و المهره از نظر راهبردی برای عربستان اهمیت ویژهای دارند. این مناطق علاوه بر داشتن مرز طولانی با عربستان، در طرحهای احتمالی انتقال نفت از طریق دریای عرب نقش کلیدی ایفا میکنند. چنین پروژهای میتواند وابستگی عربستان به مسیرهای حساس دریایی مانند تنگه هرمز و بابالمندب را کاهش دهد.
از این منظر، کنترل جنوب یمن نهتنها یک مسئله سیاسی، بلکه بخشی از راهبرد امنیت انرژی عربستان محسوب میشود.
رقابت پنهان ریاض و ابوظبی
تحولات اخیر نشاندهنده رقابت فزاینده میان عربستان و امارات بر سر نفوذ در جنوب یمن است. در حالی که امارات طی سالهای گذشته با حمایت از نیروهای محلی و ایجاد ساختارهای امنیتی و سیاسی، نفوذ قابلتوجهی در مناطق ساحلی و جنوبی ایجاد کرده بود، عربستان اکنون در تلاش است این نفوذ را محدود و جایگزین کند.
از دیدگاه راهبردی ریاض، گسترش نفوذ نیروهای نزدیک به امارات در امتداد دریای سرخ و خلیج عدن میتوانست موازنه قدرت منطقهای را به ضرر عربستان تغییر دهد. به همین دلیل، اقدام اخیر ریاض را میتوان تلاشی برای بازگرداندن کنترل و جلوگیری از تثبیت یک ساختار قدرت خارج از حوزه نفوذ خود دانست.
آینده نامشخص جنوب یمن
با وجود انحلال شورای انتقالی جنوب، مسئله جنوب همچنان بهعنوان یکی از مهمترین چالشهای سیاسی یمن باقی مانده است. عربستان تأکید کرده که مطالبات جنوبیها باید از طریق گفتوگو حل شود، اما در عین حال با هرگونه حرکت بهسوی استقلال کامل جنوب مخالف است.
در شرایط کنونی، یمن وارد مرحلهای جدید شده است؛ مرحلهای که در آن عربستان کنترل مستقیم جنوب را در دست گرفته و امارات نیز همچنان دارای نفوذ و ابزارهای تأثیرگذاری در منطقه است. این وضعیت، خطر افزایش رقابت میان دو قدرت منطقهای را افزایش داده و آینده سیاسی جنوب یمن را بیش از پیش پیچیده کرده است.
آنچه روشن است این است که جنوب یمن اکنون به میدان رقابت راهبردی تبدیل شده است؛ رقابتی که پیامدهای آن نهتنها بر آینده یمن، بلکه بر موازنه قدرت در کل منطقه تأثیر خواهد گذاشت.