در حالی که شکافهای سیاسی و امنیتی میان ابوظبی و ریاض وارد مرحلهای بیسابقه شده [گزارش کامل یمن نیوز]، امارات متحده عربی با استفاده از نفوذ خود در سومالیلند، پیشنهادی راهبردی به ایالات متحده ارائه داده که شامل بهرهبرداری از معادن و ایجاد پایگاههای نظامی در سواحل خلیج عدن است. این اقدام، تنها یک حرکت اقتصادی یا دیپلماتیک ساده نیست؛ بلکه بخشی از آرایش جدید قدرت در منطقهای است که طی سالهای اخیر به کانون رقابتهای دریایی و امنیتی تبدیل شده است.
به گزارش خبرنگار بین المللی یمن الاسلام تنش میان امارات و عربستان که از پرونده یمن آغاز شد، اکنون وارد مرحلهای پیچیدهتر شده است. منابع سیاسی در منطقه معتقدند ابوظبی با فعالسازی ظرفیتهای ژئوپلیتیکی سومالیلند، در حال ارسال پیام مستقیم به ریاض است؛ پیامی که نشان میدهد رقابت دو بازیگر اصلی ائتلاف پیشین یمن، از جنوب شبهجزیره عربی فراتر رفته و به شاخ آفریقا کشیده شده است.
سومالیلند بهعنوان منطقهای جداییطلب در شمال سومالی، سالهاست به یکی از پایگاههای نفوذ امارات در خلیج عدن تبدیل شده است. سرمایهگذاری در بنادر، توسعه زیرساختهای بندری و حضور امنیتی، بخشی از راهبرد بلندمدت ابوظبی برای کنترل مسیرهای دریایی و تقویت جایگاه خود در تجارت جهانی بوده است. اکنون، پیشنهاد مشارکت با آمریکا در حوزه استخراج معادن و ایجاد پایگاههای نظامی، نشان میدهد که امارات در حال ارتقای این نفوذ از سطح اقتصادی به سطح امنیتی ـ نظامی است.
خلیج عدن و بابالمندب، یکی از حیاتیترین گذرگاههای انرژی و تجارت جهان محسوب میشود. هرگونه تغییر در موازنه قدرت در این منطقه میتواند تأثیر مستقیم بر امنیت انرژی، خطوط کشتیرانی و حتی معادلات سیاسی خاورمیانه داشته باشد. امارات که طی یک دهه گذشته سرمایهگذاری گستردهای در بنادر منطقه انجام داده، اکنون در تلاش است تا حضور خود را تثبیت و حتی گسترش دهد.
در مقابل، عربستان نیز بهدنبال تثبیت نقش خود بهعنوان قدرت مسلط دریایی در دریای سرخ و خلیج عدن است. ریاض طی سالهای اخیر پروژههای بزرگی در سواحل غربی خود تعریف کرده و تلاش کرده مسیرهای جایگزین برای صادرات نفت ایجاد کند. به همین دلیل، هرگونه حضور گسترده امارات در سومالیلند میتواند بهعنوان تهدیدی برای راهبرد دریایی عربستان تلقی شود.
پیام به واشنگتن؛ بازی چندلایه امارات
پیشنهاد شراکت با آمریکا، صرفاً اقدامی برای جذب سرمایه یا تضمین امنیت نیست. این اقدام را میتوان تلاشی برای بینالمللیسازی رقابت با عربستان دانست. امارات با نزدیککردن واشنگتن به پرونده سومالیلند، عملاً در حال ایجاد سپر سیاسی و امنیتی در برابر هرگونه فشار احتمالی ریاض است.
از سوی دیگر، این حرکت در ادامه تلاشهای قبلی ابوظبی برای گسترش شبکه ائتلافهای منطقهای ارزیابی میشود. امارات پیشتر نیز با فعالسازی روابط خود با بازیگران مختلف، کوشیده بود موازنهای مستقل از عربستان ایجاد کند. اکنون، ورود مستقیم آمریکا به معادله سومالیلند میتواند سطح رقابت را به مرحلهای تازه برساند.
تحلیل ژئوپلیتیکی؛ چرا سومالیلند اهمیت دارد؟
سومالیلند در نقطهای قرار گرفته که بر ورودی جنوبی دریای سرخ اشراف دارد. هر قدرتی که بتواند در این منطقه پایگاه نظامی ایجاد کند، عملاً بر یکی از مهمترین گلوگاههای دریایی جهان نظارت خواهد داشت. این موقعیت، برای امارات که بهدنبال تثبیت نقش خود بهعنوان هاب دریایی منطقه است، اهمیت حیاتی دارد.
همچنین منابع معدنی سومالیلند، در سالهای اخیر مورد توجه شرکتهای بینالمللی قرار گرفته است. اگر آمریکا وارد پروژههای استخراج شود، این منطقه میتواند به سکوی همکاری اقتصادی ـ امنیتی جدیدی تبدیل شود که موازنه منطقهای را تغییر دهد.
تشدید نگرانیها از درگیری نیابتی
تحلیلگران منطقهای هشدار میدهند که رقابت امارات و عربستان ممکن است به درگیریهای نیابتی در شاخ آفریقا منجر شود؛ مشابه آنچه در یمن رخ داد. تجربه یمن نشان داد که اختلافات راهبردی میان دو کشور میتواند به شکافهای عمیق در ائتلافها و حتی تقابل مستقیم بیانجامد.
اکنون نیز برخی منابع از افزایش تحرکات سیاسی و امنیتی در سومالی خبر میدهند. اگر ریاض این اقدام ابوظبی را تهدیدی مستقیم علیه منافع خود تلقی کند، احتمال دارد برای مهار نفوذ امارات، ابزارهای دیپلماتیک یا حتی امنیتی را به کار گیرد.
ابعاد اقتصادی و امنیت انرژی
رقابت بر سر سومالیلند تنها یک نزاع سیاسی نیست؛ بلکه مستقیماً به امنیت انرژی و تجارت جهانی مرتبط است. بیش از بخش قابل توجهی از نفت جهان از مسیر بابالمندب عبور میکند. حضور بازیگران جدید یا تقویت حضور نظامی در این منطقه، میتواند هزینههای بیمه، امنیت دریایی و حتی قیمت انرژی را تحت تأثیر قرار دهد.
امارات با سرمایهگذاری در بنادر و پیشنهاد ایجاد پایگاه نظامی، در واقع در حال ساخت کمربند امنیتی پیرامون مسیرهای تجاری خود است. اما این راهبرد، در صورت واکنش تند عربستان، میتواند منطقه را وارد مرحلهای از بیثباتی مزمن کند.
سناریوهای پیشرو
در شرایط کنونی، سه سناریو قابل تصور است:
مدیریت رقابت از طریق توافق پشتپرده: احتمال دارد دو طرف از طریق میانجیگری آمریکا یا دیگر بازیگران، به توافقی برای تقسیم نفوذ دست یابند.
تشدید رقابت و جنگ سرد منطقهای: رقابت بدون درگیری مستقیم اما با افزایش فشارهای سیاسی و اقتصادی ادامه یابد.
درگیری نیابتی در شاخ آفریقا: بدترین سناریو که میتواند امنیت منطقه را بهشدت تهدید کند.
شاخ آفریقا؛ صحنه تازه بازآرایی قدرت منطقهای
حرکت اخیر امارات در پیشنهاد شراکت راهبردی به آمریکا از مسیر سومالیلند، تنها یک مانور دیپلماتیک نیست؛ بلکه نشانهای از ورود رقابت ابوظبی و ریاض به مرحلهای ساختاری و بلندمدت است. اگر این روند ادامه یابد، شاخ آفریقا میتواند به صحنهای تازه برای بازآرایی قدرتهای منطقهای تبدیل شود؛ جایی که موازنه میان امارات و عربستان، نهتنها آینده دریای سرخ و خلیج عدن، بلکه امنیت انرژی و تجارت جهانی را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.