ترکیه اعلام کرده است که ایالات متحده و ایران در موضوع مذاکرات هستهای انعطاف بیشتری نشان میدهند [گزارش کامل یمن نیوز] و واشنگتن آماده پذیرش غنیسازی ایران در چارچوب ضوابط مشخص است. همزمان دیدار دونالد ترامپ با بنیامین نتانیاهو در واشنگتن بینتیجه پایان یافت و اختلافات در دیدگاههای آمریکا و اسرائیل درباره ایران آشکار شد.
زمینهسازی توافق یا تشدید تنشها؟
به گزارش خبرنگار بین المللی یمن الاسلام در هفتههای اخیر، گزارشهای متعددی حاکی از آن است که آمریکا و جمهوری اسلامی ایران در آستانه یک توافق جدید قرار دارند؛ توافقی که ممکن است چهره ژئوپلیتیک خاورمیانه را تحت تاثیر قرار دهد. مقامات آمریکایی و ایرانی هر دو علائمی از تمایل به مذاکره نشان دادهاند، اما اختلافات عمیق در موضوعات کلیدی مانند غنیسازی، برنامه موشکی و نقشهای منطقهای باعث شده است روند گفتوگوها پیچیده و پرچالش باشد.
ترکیه، بهعنوان میانجیگر فعال، در این میان نقش برجستهای ایفا کرده است. بر اساس اظهارات اخیر هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، ایالات متحده اکنون آماده پذیرفتن ادامه غنیسازی اورانیوم در ایران در چارچوب مرزهای مشخص است، امری که پیشتر به عنوان یکی از خطوط قرمز مذاکراتی محسوب میشد.
این موضع ترکیه بازتابدهنده یک واقعیت آشکار است: واشنگتن به دنبال یافتن راه حل دیپلماتیک است تا از انفجار بحران جلوگیری کند. هرچند که این تمایل به مذاکره ممکن است از سوی برخی تحلیلگران به منزله عقبنشینی تلقی شود، اما باید آن را به عنوان یک تلاش جدی برای جلوگیری از درگیری تمامعیار در منطقه ارزیابی کرد.
دو رویکرد متفاوت: تهران و واشنگتن
در حالی که واشنگتن آماده انعطاف در موضوع غنیسازی شده، تهران نیز نشان داده است که مایل به مذاکره است اما بر خطوط قرمز خود پافشاری میکند. در گزارشهای رسمی آمده که ایران خواستار رفع کامل تحریمها در برابر کاهش سطح غنیسازی تا ۶۰٪ است، پیشنهادی که ترامپ و تیمش آن را در چارچوب مذاکره پذیرفتهاند.
از سوی دیگر، دیدگاه ایران درباره مذاکرات با آمریکا ابعاد دیگری نیز دارد. مقامات تهران تأکید کردهاند که اگر مذاکرات به نتیجه نرسد،ایران به دفاع در برابر هرگونه تعرض پاسخ جدی خواهد داد و این خود نشاندهنده حساسیت شرایط و راه باریک جلوگیری از تشدید بحران است.
این پاسخ ایران در حالی مطرح میشود که خطوط قرمز واشینگتن نیز محدود به پرونده هستهای نیست؛ آمریکا خواستار محدود کردن برنامه موشکی ایران و کاهش حمایت از گروههای نیابتی منطقهای نیز هست، موضوعی که تهران آن را رد کرده است.
نقش ترکیه در پازل مذاکرات
ترکیه با اعلام اینکه آمریکاییها و ایرانیها در موضوع هستهای به انعطاف رسیدهاند، عملاً در نقش میانجی کلیدی برای جلوگیری از تشدید بحران ظاهر شده است. آنکارا در تلاش است تا میز مذاکرات را فعال نگه دارد و طرفین را به توافق مجاب کند.
بر اساس صحبتهای فیدان، این انعطافپذیری نشان میدهد که تهران و واشنگتن هر دو به درجهای از درک متقابل رسیدهاند، اما تنها چند گام تا رسیدن به توافق نهایی باقی مانده است.
ترکیه همچنین با تأکید بر اهمیت گفتوگو و دوری از تشدید درگیریها، پیام روشنی را به همه طرفها داده است: منطقه دیگر ظرفیت تحمل جنگ جدیدی را ندارد و راهحلها باید از مسیر دیپلماسی و مذاکره عبور کند.
این نقش ترکیه میتواند معنادار باشد، بهویژه زمانی که کشورهای منطقه مانند قطر و عمان نیز در تلاش برای کاهش تنشها و حمایت از مذاکرات دیپلماتیک هستند.
اختلاف دیدگاه آمریکا و اسرائیل
در همین حال، نگاه آمریکا و اسرائیل درباره نحوه برخورد با ایران تفاوتهای مشهودی دارد. دیدار اخیر دونالد ترامپ با بنیامین نتانیاهو در واشینگتن که قرار بود محور مذاکرات درباره ایران باشد، بینتیجه پایان یافت و ترامپ تأکید کرد که مذاکره با تهران باید ادامه یابد؛ موضوعی که نگرانیهایی را درباره اختلاف بین واشینگتن و تلآویو ایجاد کرده است.
نتانیاهو در دیدار با ترامپ بر این باور است که مذاکرات باید نه تنها بر پرونده هستهای، بلکه بر برنامه موشکی و حمایت ایران از گروههای نیابتی متمرکز شود، خواستهای که ایران آن را نمیپذیرد.
این اختلاف سیاستگذاری بین واشنگتن و تلآویو، علاوه بر پیچیده کردن راهحل دیپلماتیک، میتواند به فشار بیشتر بر دولت آمریکا برای اتخاذ موضع سختتر علیه ایران منجر شود.
پیامدهای منطقهای و بینالمللی
اگرچه تلاشها برای رسیدن به توافق ادامه دارد، اما منطقه خاورمیانه در آستانه تنشهای بزرگتر قرار دارد. تشدید اختلافات ممکن است نه تنها بر امنیت منطقه بلکه بر بازارهای نفت، جریان مهاجرت و تحولات امنیتی در کشورهای همجوار تأثیر بگذارد.
درگیری احتمالی یا شکست مذاکرات میتواند به افزایش بیثباتی منجر شود؛ هرچند که مسیر مذاکره هنوز باز است، همگان میدانند که بهدست آوردن توافق نه ساده است و نه سریع
نقطه عطف یا دور باطل؟
آمریکا و ایران در آستانه یک توافق حساس و تاریخی قرار گرفتهاند؛ توافقی که میتواند به تغییر نقشه سیاسی و استراتژیک خاورمیانه منجر شود. اما اختلافهای عمیق بر سر موضوعات موشکی، حمایت از گروههای نیابتی و میزان غنیسازی اورانیوم همچنان بزرگترین مانع پیش روی این مذاکرات هستند.
نقش ترکیه بهعنوان میانجیگر فعال و حمایت برخی کشورها از مذاکره دیپلماتیک نشان میدهد که امکان رسیدن به توافق وجود دارد، اما زمان، تاکتیکهای سیاسی و فشارهای منطقهای تعیینکننده نتیجه نهایی خواهند بود.