روز چهارشنبه دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، اعلام کرد [گزارش کامل یمن نیوز] که دور دوم مذاکرات با جمهوری اسلامی ایران پس از دور نخست در مسقط، پایتخت عمان، هفته آینده آغاز خواهد شد. این اعلام رسمی همزمان با ورود بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی به واشنگتن و دیدار پیشرو میان او و ترامپ انجام شد؛ اقدامی که به نظر میرسد بازی چندلایهای از دیپلماسی آمریکایی در خاورمیانه را آشکار میسازد؛ بازیای که پیامدهای مهمی برای امنیت منطقه، پرونده هستهای ایران، و توازن قدرت در خلیج فارس به همراه خواهد داشت.
به گزارش خبرنگار بین المللی یمن الاسلام در حالی که تنشهای سیاسی و نظامی در منطقه خاورمیانه در سالهای اخیر شدت یافته، واشنگتن تلاش میکند با بهرهگیری از ابزار مذاکرات، سیاست فشار و دیپلماسی را بهطور همزمان پیش ببرد. اعلام رسمی دونالد ترامپ درباره زمان دور دوم مذاکرات با ایران، دقیقاً در آستانه دیدارش با بنیامین نتانیاهو در واشنگتن انجام شد؛ دیداری که انتظار میرفت محور اصلی آن موضوعات امنیتی، تهدیدهای منطقهای و پروندههای هستهای باشد.
ترامپ در بیانیه خود تأکید کرد که مذاکرات با جمهوری اسلامی ایران ادامه خواهد یافت و دور دوم آن هفته آینده برگزار میشود. وی همچنین با اشاره به پیشرفت در دور نخست گفت که ایران «نشان داده انعطاف بیشتری نسبت به گذشته دارد» و او نسبت به دستیابی به یک توافق جدید ابراز امیدواری کرد. این مواضع نشان میدهد که آمریکا در حال بازیسازی جدیدی است که هدفش فشار همزمان بر تهران و جلب حمایت متحدان منطقهای است؛ بهویژه در شرایطی که اسرائیل نگران توافقات احتمالی میان واشنگتن و تهران بر سر مسائل هستهای و موشکی است.
در سوی دیگر، سفر نتانیاهو به واشنگتن در همان روز، نشان از تلاش سختافزاری تلآویو برای تأثیرگذاری مستقیم بر روند مذاکرات دارد. نتانیاهو بلافاصله پس از ورود به پایتخت آمریکا با هیئت آمریکایی از جمله «ستیو ویتکوف» فرستاده ویژه ترامپ برای امور خاورمیانه و جارد کوشنر ملاقات کرد. منابع نزدیک به تیم نتانیاهو گفتهاند که وی در این دیدار تلاش داشته تا موضوعات متعددی را به مذاکرات اضافه کند، از جمله مسائلی مانند ائتلافهای منطقهای، سیستمهای موشکی ایران و سایر موضوعات امنیتی که به گفته نتانیاهو نباید از آنها چشمپوشی شود.
با این حال، جمهوری اسلامی ایران بارها تأکید کرده است که تمرکز مذاکرات باید بر موضوع هستهای باشد و ایران حاضر به ورود به مذاکرات چندجانبه درباره مسائل منطقهای یا نظامی نیست. این مواضع صریح تهران در حالی است که آمریکا سعی دارد مذاکرات را به یک «چارچوب جامعتر» تبدیل کند تا بتواند امتیازات بیشتری از ایران بگیرد.
تحولات سیاسی اخیر درمنطقه، بهویژه تحرکات دیپلماتیک ایران، میتواند بازتابدهنده این واقعیت باشد که تهران قصد دارد فرصت گفتگو را در چارچوب منافع خود به سود تبدیل کند. دور نخست این مذاکرات در مسقط، پایتخت عمان برگزار شد؛ جایی که ایران پیامهایی را از طریق نمایندگان رسمی خود به واشنگتن ارسال کرد. اکنون با اعلام زمان دور دوم، تحلیلگران سیاسی بر این باورند که تهران و واشنگتن هر دو میخواهند از این فرصت برای بازتعریف مناسبات استفاده کنند.
از سوی دیگر، رسانهها و تحلیلگران نزدیک به محور مقاومت بر این باورند که واشنگتن تلاش دارد با مذاکرات، ایران را در سطح سیاسی تحت فشار قرار دهد تا امتیازات بیشتری در حوزههای مختلف از جمله موشکی و نفوذ منطقهای کسب کند. این رویکرد باعث شده تا متحدان آمریکا در منطقه، بهویژه رژیمهای همسو با واشنگتن، نگران این موضوع باشند که مذاکرات ممکن است به «توافقی محدود و ناقص» منجر شود که تنها به مسائل هستهای بپردازد و دیگر تهدیدهای واقعی منطقهای را نادیده بگیرد.
در حقیقت، تهدیدهای منطقهای از جمله حمایت ایران از گروههای مقاومت در کشورهای منطقه مانند یمن، لبنان و عراق، نگرانی اصلی دولتهای عربی و اسرائیل است. آنها معتقدند که یک توافق هستهای بدون تضمین در زمینههای موشکی و نظامی میتواند به توازن قدرت منطقهای آسیب بزند. این دیدگاه باعث شده تا سفر نتانیاهو به واشنگتن در بحبوحه مذاکرات با ایران اهمیت بیشتری پیدا کند؛ زیرا وی در دیدار با مقامات آمریکایی تلاش کرده تا نگرانیهای خود را مستقیماً منتقل کند.
واشنگتن اما در پاسخ میگوید که هدف از مذاکرات، کاهش تنشها و یافتن راهحلهای دیپلماتیک است که به نفع صلح و امنیت منطقه باشد. از نگاه آمریکا، ادامه مذاکرات با ایران میتواند بهعنوان یک ابزار مؤثر برای جلوگیری از تشدید تنشها و حتی کاهش گسترده آنها عمل کند؛ موضوعی که برای دولت ترامپ بهعنوان یک برگ مهم سیاست خارجی مطرح است.
نکته کلیدی اینجاست که تحولات اخیر در حالی رخ میدهد که بازیگران اصلی منطقه، از جمله ایران، اسرائیل، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، همگی در حال بازتعریف مناسبات و راهبردهای خود هستند. ایران بارها تأکید کرده که آماده است به مذاکراتی سازنده تن دهد که به منافع ملی و امنیتی آن احترام بگذارد. اما همزمان، کشورهای منطقه و متحدان آمریکا بر این باورند که مذاکرات نباید صرفاً به موضوع هستهای محدود شود و باید شامل موضوعات امنیتی دیگر نیز باشد.
در نتیجه، آنچه اکنون در جریان است، چیزی بیش از یک گفتگوی دیپلماتیک ساده است؛ این یک بازی پیچیده سیاسی و امنیتی چندجانبه است که تمامی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای در آن نقش دارند. از یک سو، ایران به دنبال ارتقاء موقعیت خود و دریافت تضمینهای امنیتی است، و از سوی دیگر، آمریکا و متحدانش تلاش میکنند چارچوب مذاکرات را به گونهای شکل دهند که تضمینهای بیشتری برای امنیت منطقهای فراهم کند.
پیامدهای راهبردی اعلام ترامپ چیست؟
تحلیلگران سیاسی بر این باورند اعلام زمان دور دوم مذاکرات میتواند چند پیام مهم داشته باشد:
تأکید بر استمرار دیپلماسی
واشنگتن با اعلام رسمی زمان مذاکرات، نشان داد که هنوز دیپلماسی را بهعنوان ابزار اصلی حل اختلافات با ایران در پیش گرفته است.
فشار همزمان بر تهران و متحدان منطقهای
همزمان با مذاکرات، دیدار نتانیاهو میتواند ابزار فشار دوگانهای را بر ایران ایجاد کند تا ضمن مذاکرات هستهای، به درخواستهای امنیتی متحدان آمریکا نیز توجه شود.
نقش عمان بهعنوان میانجی منطقهای
برگزاری دور اول مذاکرات در مسقط نشان داد که عمان میتواند نقش مهمی در کاهش تنشها ایفا کند.
چشمانداز آینده منطقه
آنچه اکنون در منطقه میگذرد، فراتر از یک مذاکرات دیپلماتیک ساده است؛ این تلاش همزمان برای بازتعریف مناسبات سیاسی، امنیتی و نظامی است که میتواند مسیر آینده خاورمیانه را تغییر دهد. اعلام زمان دور دوم مذاکرات از سوی ترامپ، پیش از دیدار با نتانیاهو، نه تنها نشاندهنده اهمیت این جلسات است بلکه نمایانگر تلاش واشنگتن برای حفظ نقش رهبری در منطقه و مدیریت تنشها است.
اما واقعیت این است که اگر مذاکرات به شکل شفاف و در چارچوب منافع واقعی کشورهای منطقه ادامه نیابد، احتمال تشدید تنشها و واکنشهای منطقهای وجود دارد. بنابراین، پیام اصلی این تحولات این است که تنشزدایی واقعی تنها از مسیر احترام به حقوق و امنیت همه بازیگران منطقهای قابل حصول است؛ موضوعی که باید در مرکز هر راهبرد دیپلماتیک قرار گیرد.