روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز در گزارشی تحلیلی از تشدید اختلافات عربستان و امارات خبر داد [گزارش کامل المساء پرس] و نوشت: اختلافات پشتپردهای که طی سالها مدیریت میشد، اکنون به صحنهای آشکار تبدیل شده و پیامدهای آن در یمن و دیگر کشورهای منطقه مشهود است. کارشناسان این اختلاف را نه صرفاً تاکتیکی، بلکه راهبردی توصیف میکنند که میتواند توازن قوا و ثبات خاورمیانه را تحت تأثیر قرار دهد.
نیویورک تایمز با اشاره به تحولات اخیر در خلیج فارس گزارش میدهد که عربستان سعودی و امارات متحده عربی سالها اختلافات و منازعات مرزی و سیاسی خود را بهصورت آرام و پشتپرده مدیریت میکردند، اما در سال ۲۰۲۵ این سد فرو ریخته و پیامدهای آن در سراسر منطقه و فراتر از آن احساس شده است.
این اختلافات که پیشتر بهعنوان اختلافات تاکتیکی و جزئی در سیاستهای اقتصادی و نظامی نشان داده میشد، اکنون ماهیت راهبردی پیدا کرده است. تحلیلگران و پژوهشگران بینالمللی هشدار میدهند که این شکاف میتواند بازارهای جهانی نفت و انرژی را متلاطم کرده و زمینه تشدید جنگها و درگیریهای منطقهای را فراهم کند.
یمن؛ محور آشکار اختلاف
نیویورک تایمز تأکید میکند که یمن بیش از هر کشور دیگری محل بروز و انعکاس این اختلافات است. در دسامبر گذشته، گروه جداییطلب مورد حمایت امارات تلاش ناموفقی برای تسلط بر جنوب یمن انجام داد. واکنش مقامات سعودی سریع و قاطع بود و نفوذ امارات را در این منطقه عقب راندند. آنها اعلام کردند که آینده یمن تنها در اختیار عربستان خواهد بود و هیچ دخالتی برای تقسیم نفوذ اماراتیها پذیرفته نمیشود.
«اچ.اِی. هِیلیِر»، پژوهشگر ارشد مؤسسه خدمات متحد سلطنتی لندن، به نیویورک تایمز گفت: «این صرفاً یک اختلاف تاکتیکی نیست، بلکه شکافی راهبردی بر سر مفهوم ثبات در خاورمیانه است.» تحلیلگران بر این باورند که این تنشها میتواند به دیگر کشورهای منطقه نیز سرایت کرده و زمینه فروپاشی ائتلافهای شکننده و تشدید درگیریها را فراهم کند.
از همکاری تا رقابت آشکار
واشنگتن طی سالهای اخیر محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، و محمد بن زاید، حاکم امارات، را شرکای طبیعی در خاورمیانه میدانست. این دو کشور در سال ۲۰۱۵ در یمن همکاری کردند و عملیات نظامی مشترک با پیامدهای فاجعهبار برای مقابله با نیروهای صنعا آغاز شد. اما در سالهای اخیر مسیرهای آنها از یکدیگر جدا شده است.
اختلافات از حمایت از طرفهای متخاصم در جنگ داخلی سودان گرفته تا سیاستهای نفتی و رقابت اقتصادی آشکار شده است. روابط علنی دو کشور که پیشتر با ظاهر دوستانه و پیوندهای فرهنگی و قبیلهای مدیریت میشد، طی هفتههای اخیر به جنگ لفظی و اتهامزنی متقابل بدل شده است. رسانهها و مفسران سعودی امارات را به ایجاد بیثباتی در منطقه از طریق حمایت از شبهنظامیان مسلح در یمن و سودان متهم میکنند، در حالی که نخبگان اماراتی رفتار عربستان را سلطهجو و مداخلهگر توصیف میکنند.
جنگ روایتها و تبلیغات رسانهای
نیویورک تایمز همچنین به تشدید «جنگ روایتها» اشاره کرده است؛ جایی که عربستان با برجستهسازی شواهدی از نقض حقوق بشر توسط امارات تلاش کرده افکار عمومی را متوجه اقدامات ابوظبی کند. مقامات سعودی خبرنگارانی را به یمن بردند تا از تأسیسات متروکهای بازدید کنند که پیشتر به گفته مسئولان محلی، بهعنوان زندانهای مخفی تحت مدیریت امارات استفاده میشد.
دولت یمن مورد حمایت عربستان اعلام کرده است که امارات در این مراکز اقدام به بازداشت و شکنجه شهروندان یمنی کرده است. هرچند وزارت دفاع امارات این اتهامات را فاقد مدرک خوانده و آنها را بخشی از «کارزاری سازمانیافته» برای تخریب چهره کشور توصیف کرده است. گزارش نیویورک تایمز یادآوری میکند که کمیتهای از کارشناسان سازمان ملل چند سال پیش نیز به بازداشتهای فراقانونی، ناپدیدسازی قهری و شکنجه توسط نیروهای اماراتی در یمن اشاره کرده بود.
اقدامات مالی و تسلط سعودیها
گزارش میافزاید که پیشتر امارات حقوق برخی نیروهای یمنی را پرداخت میکرد، اما اکنون عربستان متعهد شده حقوق همه کارکنان دولت عدن، اعم از غیرنظامی و نظامی، را تأمین کند. این تعهد مالی سالانه بیش از یک میلیارد دلار هزینه خواهد داشت و نشاندهنده تلاش سعودیها برای تثبیت نفوذ و کنترل مستقیم بر جنوب یمن است.
با وجود انکار رسمی امارات درباره حمایت مالی یا تسلیح شبهنظامیان منطقهای، از جمله در سودان، شواهد گستردهای خلاف این ادعاها وجود دارد. اظهارات مقامات اماراتی تاکنون محدود به بیانیههای مبهم بوده و هیچ شفافیتی ارائه نکردهاند.
پیامدهای منطقهای و بینالمللی
این شکاف راهبردی نه تنها در یمن، بلکه در کل منطقه خلیج فارس و کشورهای همسایه انعکاس یافته است. اختلاف عربستان و امارات میتواند زمینه تشدید درگیریها در مناطق بحرانی، فروپاشی ائتلافهای شکننده و افزایش بیثباتی در منطقه را فراهم کند. کارشناسان هشدار میدهند که این اختلافات بر بازارهای انرژی، تجارت جهانی و امنیت دریانوردی تأثیر مستقیم خواهد داشت.
انور قرقاش، مقام ارشد اماراتی، هفته گذشته گفت: «امارات هدف یک کارزار رسانهای بیسابقه قرار گرفته است. اختلاف نظر طبیعی است، اما افراط در دشمنی طبیعی نیست.» وزیر خارجه عربستان نیز در نشست خبری ۲۶ ژانویه روابط با امارات را «بسیار مهم» خواند، اما به «تفاوت دیدگاهها» در یمن و تصمیم امارات به خروج از این کشور اشاره کرد.
توازن منطقهای و اهمیت مدیریت اختلافات
اختلاف آشکار عربستان و امارات نشان میدهد که مدیریت پشتپرده اختلافات تاکتیکی دیگر کافی نیست. این شکافها میتواند امنیت، ثبات اقتصادی و توازن قوا در خلیج فارس و کل منطقه خاورمیانه را تهدید کند. تجربه یمن نمونهای روشن از پیامدهای مستقیم این اختلافات است؛ جایی که تلاش برای تسلط بر جنوب کشور و حمایت از گروههای شبهنظامی منجر به تشدید بیثباتی و کشمکش منطقهای شده است.
مدیریت اختلافات و ایجاد سازوکارهای هماهنگی بین کشورهای منطقه برای جلوگیری از گسترش بحرانها، حفظ ثبات بازارهای انرژی و امنیت دریانوردی، و تضمین ثبات سیاسی در کشورهای همسایه، امری حیاتی به شمار میآید.