تحولات اخیر در استانهای جنوبی یمن به ویژه حضرموت [گزارش کامل شبکه المسیر] نشان میدهد که رقابت میان عربستان و امارات فراتر از یک ائتلاف رسمی است و مفاهیم پوشالی «ائتلاف» و «مشروعیت» عملاً فروپاشیدهاند. این رقابت نه به منافع ملی یمن ارتباط دارد و نه به امنیت منطقهای، بلکه صحنهای از نزاعهای اقتصادی، سیاسی و استراتژیک میان قدرتهای خارجی شده است.
رقابت سعودی-امارات در حضرموت
انس القاضی، پژوهشگر برجسته مسائل سیاسی–راهبردی، تأکید دارد که ائتلاف سعودی-اماراتی هرگز پس از سقوط صنعا توافقی نداشت. همین خلأ راهبردی باعث برخورد مستقیم میان دو کشور شد و اکنون رقابت میان آنها وارد مرحلهای حساس شده است. او میگوید تلاشهای عربستان برای مدیریت این اختلافات—از طریق فشار سیاسی، تهدید نظامی و حتی دیپلماسی—به شکست کامل انجامیده است. این ناکامی در بیانیههای اخیر شورای رهبری و تحولات میدانی، بهویژه در بندر المكلا، کاملاً مشهود است و نشان میدهد که اختلافات عمیقتر از آن چیزی است که ائتلاف سعودی-اماراتی بتواند آنها را پنهان کند.
القاضی ماهیت این اختلافات را «رقابتی و نه تصفیهای» توصیف میکند. به گفته او، این وضعیت شبیه رقابت میان قدرتهای اروپایی پیش از جنگ جهانی اول است؛ هر طرف به دنبال تثبیت نفوذ خود و کسب بیشترین امتیاز در جغرافیا و منابع اقتصادی منطقه است. این رقابت، با وجود ظاهر سیاسی و بیانیههای رسمی، نشان میدهد هیچ توافق واقعی میان ریاض و ابوظبی برای مدیریت بحران یمن وجود ندارد و هرگونه همکاری فقط ظاهری و تاکتیکی است.
حضرموت؛ نقطه استراتژیک و اقتصادی
حضرموت، به ویژه بندر المكلا، اکنون به کانون اصلی رقابت بدل شده است. انس القاضی تأکید دارد که امارات در این استان دستاوردهای مستقیم اقتصادی و نظامی دارد، در حالی که عربستان این وضعیت را از منظر امنیت ملی غیرقابل قبول میداند. حضور فعال امارات در بندرها و مناطق ساحلی و اجرای پروژههای اقتصادی و زیرساختی، واکنش عربستان را به دنبال داشته و هر اقدام ابوظبی در این مناطق، به عنوان یک خط قرمز برای ریاض تلقی میشود.
این وضعیت باعث شده که رقابت میان دو کشور، صرفاً محدود به عرصه نظامی نباشد و حوزههای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی نیز به شدت تحت تأثیر قرار گیرد. القاضی اشاره میکند که پروژههای اقتصادی عربستان برای تنوعبخشی به اقتصاد و کاهش وابستگی به نفت، با پروژههای مشابه امارات در همان مناطق تلاقی پیدا کرده و یک «سباق اقتصادی» شدید ایجاد کرده است. نتیجه این رقابت، ایجاد تنش و افزایش احتمال بروز درگیری مستقیم در مناطق جنوبی یمن است.
اثرات اقتصادی و زیرساختی
در زمینه اقتصادی، بندر المكلا و دیگر مناطق ساحلی حضرموت، محل رقابت شدید برای پروژههای سرمایهگذاری، زیرساختی و لجستیکی شدهاند. امارات تلاش دارد با گسترش بنادر و ایجاد مناطق آزاد اقتصادی، جایگاه خود را تثبیت کند، در حالی که عربستان با پروژههای توسعهای و سرمایهگذاریهای کلان قصد دارد مانع افزایش نفوذ ابوظبی شود. این رقابت اقتصادی، علاوه بر پیامدهای مستقیم بر امنیت منطقه، باعث پیچیدهتر شدن روابط سیاسی میان دو کشور و افزایش فشار بر دولتهای محلی یمن شده است.
فروپاشی مفاهیم ائتلاف و مشروعیت
یکی از ابعاد مهم تحلیل القاضی، فروپاشی واقعی مفاهیم ائتلاف و مشروعیت است. وی میگوید بیانیهها و اقدامات رسمی سعودی، با وجود تلاش برای حفظ ظاهر وحدت، در عمل نشان میدهد که تمرکز عربستان بر بازگرداندن کنترل خود بر حضرموت و المهرة است و بهطور ضمنی، نفوذ امارات در استانهایی مانند عدن و شبوه پذیرفته شده است. این تناقض، عمق رقابت و ماهیت تصنعی ائتلاف را روشن میسازد و آشکار میکند که هیچ توافق واقعی وجود ندارد.
کاهش اعتماد عمومی
فروپاشی ائتلاف و مشروعیت باعث کاهش اعتماد عمومی به نهادهای موسوم به شورای رهبری و دولتهای مستقر شده است. القاضی تأکید میکند که این موسسات بیشتر ابزار اجرای اهداف خارجی هستند و نقشی در دفاع از منافع واقعی مردم یمن ندارند. پیامد این وضعیت، افزایش نارضایتی داخلی و احتمال رشد مقاومت مردمی علیه حضور خارجی در استانهای جنوبی است.
پیامدهای امنیتی و اجتماعی
هر گونه گسترش نفوذ امارات در حضرموت، واکنش شدید عربستان را به دنبال دارد و احتمال بروز تنش نظامی مستقیم افزایش مییابد. ادامه شکافها پیامدهای جدی برای امنیت یمن و منظومه شورای همکاری خلیج فارس خواهد داشت. انس القاضی هشدار میدهد که ادامه یا تشدید این رقابتها، میتواند باعث فروپاشی بیشتر ائتلاف و بیثباتی منطقهای شود.
تحلیل نهایی و پیامدهای استراتژیک برای یمن
تحولات حضرموت نشان میدهد که جنگ یمن دیگر صرفاً یک نبرد میدانی نیست، بلکه عرصهای از رقابتهای اقتصادی، سیاسی و نفوذ منطقهای میان قدرتهای خارجی است که منافع واقعی مردم یمن در آن جایی ندارد. انس القاضی معتقد است تنها راه حل واقعی بحران یمن، استقلال تصمیمگیری ملی و پایان دادن به نفوذ خارجی است؛ امری که بدون مشارکت فعال نیروهای یمنی امکانپذیر نیست.
همچنین میتوان گفت حضرموت، نه تنها یک استان استراتژیک، بلکه آیینه تمامنمای رقابتهای منطقهای و شکست سیاستهای صوری تحت عنوان ائتلاف و مشروعیت است. هر گونه تغییر در وضعیت حضرموت، مستقیماً بر امنیت و ثبات کشورهای همسایه و منظومه شورای همکاری خلیج فارس تأثیرگذار خواهد بود. انس القاضی تأکید میکند که تنها مدیریت مستقل یمنی میتواند بحرانهای اقتصادی و امنیتی را مهار کند و از تبدیل حضرموت به صحنهای دائمی برای رقابت خارجی جلوگیری نماید.