رسانههای آمریکایی در گزارشهای تازه اعلام کردهاند [گزارش کامل ۲۶ سپتامبر] که عربستان سعودی و امارات متحده عربی وارد رقابتی پنهان برای تسلط بر منابع راهبردی یمن شدهاند. استانهای نفتخیز حضرموت و المهرة اکنون به کانون یک «نبرد آرام اما عمیق» میان دو متحد سابق تبدیل شدهاند که پیامدهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی گستردهای برای کشور دارد.
حضرموت و المهرة؛ محور منازعات اقتصادی و ژئوپلیتیکی
استان حضرموت با در اختیار داشتن حدود ۳۶ درصد از مساحت یمن، بنادر حیاتی المکلا، الشحر و بندر نفتی الضبه را کنترل میکند و تقریباً ۸۰ درصد تولید نفت یمن از این استان تأمین میشود. اهمیت اقتصادی حضرموت باعث شده که این استان به مهمترین محور منازعات منطقهای میان عربستان و امارات تبدیل شود.
کارشناسان اقتصادی و تحلیلگران سیاسی تأکید دارند که کنترل منابع نفت و گاز این استانها دیگر یک موضوع داخلی نیست؛ بلکه بخشی از رقابت منطقهای و ژئوپلیتیکی برای نفوذ بر شریانهای اقتصادی و تعیین بازیگر اصلی در یمن است.
اهمیت استراتژیک این استانها از نظر امنیتی نیز غیرقابل انکار است. بنادر مهم حضرموت مسیر انتقال نفت، گاز و مواد معدنی یمن را کنترل میکنند و هرگونه تغییر در مالکیت یا کنترل آنها، تاثیر مستقیم بر ثبات اقتصادی و سیاسی کشور خواهد داشت.
عربستان و امارات؛ رقابت متحدان سابق
روزنامه آمریکایی «ذا کریدل» گزارش داده است که عربستان و امارات در پس روابط دیپلماتیک رسمی، وارد یک جنگ نفوذ خاموش شدهاند. این رقابت که با کاهش نقش آمریکا در منطقه شدت گرفته، حتی به درگیریهای میدانی محدود در جنوب یمن نیز انجامیده است.
این نزاع دیگر تنها یک اختلاف سیاسی ساده نیست؛ بلکه اکنون به تحرکات نظامی و کشمکش بر سر میادین نفتی و منابع راهبردی رسیده است. تحلیلگران هشدار میدهند که ادامه این روند میتواند آینده سیاسی، اقتصادی و امنیتی یمن را به شدت تحت تاثیر قرار دهد و موجب افزایش بیثباتی در جنوب و شرق کشور شود.
حضور امارات در جنوب یمن و تلاش برای تثبیت نفوذ
امارات متحده عربی با گسترش نفوذ خود در جنوب یمن و استان حضرموت، در حال تلاش برای تثبیت حضور سیاسی و نظامی است. ابوظبی با ایجاد شبکهای از نیروهای محلی و متحدان سیاسی، سعی دارد کنترل خود بر منابع حیاتی و مسیرهای اقتصادی استان را افزایش دهد.
واکنش عربستان نیز شدید بود. ریاض با اعزام نیروهای تحت عنوان «درع الوطن» و حمایت قبایل محلی، به دنبال حفظ کنترل مستقیم بر منابع انرژی و مسیرهای تجاری حضرموت است. این رقابت پنهان اکنون وارد مرحله عملیاتی شده و به درگیریهای محدود نظامی منجر شده است.
این وضعیت نشان میدهد که اختلافات عربستان و امارات دیگر محدود به عرصه سیاسی نیست و حضرموت و المهرة به میدان اصلی رقابت منطقهای تبدیل شدهاند.
اتهامات صنعاء و غارت منابع یمن
در کنار رقابت سیاسی و نظامی، گزارشها به اتهامات مطرح شده از سوی صنعاء نیز اشاره دارند. بر اساس این اتهامات، عربستان در حال انتقال درآمدهای نفتی مناطق تحت کنترل خود به بانکهای سعودی است.
کارشناسان و ناظران این اقدامات را در واقع غارت منابع ملی یمن میدانند. این افشاگریها شکاف میان حکومت مرکزی و استانهای جنوبی را عمیقتر کرده و اعتماد مردم به نهادهای دولتی و نیروهای وابسته به ائتلاف سعودی-اماراتی را کاهش داده است.
به گفته تحلیلگران، این اقدامات علاوه بر پیامدهای اقتصادی، میتواند به بحران مشروعیت سیاسی نیز منجر شود و قدرت دولت مرکزی در مدیریت منابع حیاتی را به شدت کاهش دهد.
حضرموت؛ کلید ثروت و مشروعیت در یمن
تحلیلگران تأکید دارند که حضرموت و المهرة نه تنها ثروتمندترین استانهای نفتی جنوب یمن هستند، بلکه «کلید مشروعیت کنترل» بر منابع ملی نیز محسوب میشوند. به عبارت دیگر، کنترل این استانها به معنای دسترسی مستقیم به ثروتهای کلان و قدرت تعیینکننده در معادلات داخلی و منطقهای است.
کشورهای منطقهای و عربستان و امارات، با کنترل این منابع، میتوانند مسیرهای اقتصادی یمن و قدرت سیاسی استانهای جنوبی را در دست گرفته و توازن ژئوپلیتیکی منطقه را به نفع خود تغییر دهند.
این رقابت خاموش اکنون به یک نزاع پیچیده اقتصادی و نظامی تبدیل شده است که پیامدهای آن میتواند نسلها بر ساختار سیاسی و اقتصادی یمن باقی بماند.
پیامدهای منطقهای و خطر فروپاشی
رقابت عربستان و امارات دیگر محدود به دیپلماسی و سیاست نیست و حضرموت و المهرة را به میدان اصلی تنشهای ژئوپلیتیکی تبدیل کرده است. کنترل منابع نفت و گاز، بنادر استراتژیک و مسیرهای اقتصادی، استانهای نفتخیز جنوب را به هدف اصلی نزاعهای منطقهای تبدیل کرده است.
این تحرکات همچنین موجب کاهش مشروعیت دولت مرکزی و افزایش اختلافات محلی و قبیلهای شده است. تحلیلگران هشدار میدهند که ادامه روند رقابت خلیجیها، خطر فروپاشی سیاسی و اقتصادی یمن را در آینده نزدیک به شدت افزایش میدهد و ثبات ملی کشور را به خطر میاندازد.
تحلیل و چشمانداز آینده حضرموت و المهرة
تحولات اخیر نشان میدهد که حضرموت و المهرة در حال تبدیل شدن به کانون اصلی تنشهای ژئوپلیتیکی میان عربستان و امارات هستند. کنترل این استانها نه تنها بر ثروت ملی، بلکه بر آینده سیاسی یمن نیز تاثیر مستقیم دارد.
اگر دولت مرکزی و نیروهای وفادار به وحدت ملی نتوانند کنترل منابع حیاتی و مسیرهای انرژی را حفظ کنند، احتمال دارد استانهای نفتی جنوب یمن به تدریج از کنترل دولت خارج شوند و الگویی برای تجزیه سایر مناطق جنوبی ایجاد کنند.
پیام روشن این تحولات برای مردم یمن و نیروهای وفادار به وحدت ملی این است که بدون اقدام فوری و هماهنگ، خطر فروپاشی سیاسی و از دست رفتن منابع ملی جدی و غیرقابل بازگشت خواهد بود.