طالب الحسنی، تحلیلگر برجسته سیاسی و سردبیر شبکه المسیره [گزارش کامل شبکه المسیر]، در تحلیلی جامع از وضعیت اقتصادی عربستان سعودی، تأکید کرد که پروژه «رؤیای ۲۰۳۰» محمد بن سلمان بیش از حد به آرزوهای جاهطلبانه و سرمایهگذاریهای خارجی متکی بود و همزمانی آن با جنگ یمن، به بحرانی جدی برای ریاض تبدیل شد. الحسنی معتقد است شکست این طرح تنها محدود به پروژه «نئوم» نیست و کل ساختار اقتصادی و سیاسی عربستان تحت تأثیر قرار گرفته است.
همزمانی جنگ یمن و پروژههای
بلندپروازانه؛ ضربهای به سرمایهگذاری خارجی
الحسنی تأکید کرد که یکی از مهمترین دلایل ناکامی «رؤیای ۲۰۳۰» همزمانی آغاز پروژههای بزرگ اقتصادی با تجاوز نظامی به یمن بوده است. وی توضیح داد: «عربستان در حالی به دنبال جذب سرمایهگذاری خارجی بود که خود را درگیر یک جنگ تمامعیار کرده بود؛ این وضعیت دقیقاً در تضاد با پیششرطهای لازم برای امنیت سرمایهگذاری است.»
به گفته وی، این شرایط باعث شد که استقبال از واگذاری سهام شرکت «آرامکو» بسیار کمتر از حد انتظار باشد و در نهایت سرمایهگذاریها محدود به منابع کوچک داخلی شود. حسنی افزود: «ریاض نتوانست اعتماد سرمایهگذاران خارجی را جلب کند زیرا شرایط امنیتی و سیاسی ناپایدار بود و جنگ یمن، چشمانداز اقتصادی کشور را تیره کرد.»
پروژههای بلندپروازانه و بحران اعتبار سیاسی
الحسنی یادآور شد که اعلام پروژههای جاهطلبانه، همزمان با موج بازداشت شاهزادگان و چهرههای پرنفوذ و برکناری محمد بن نایف از ولایتعهدی، تصویر عربستان را در سطح بینالمللی تخریب کرد. پرونده قتل «جمال خاشقجی» و بحران دیپلماتیک با قطر نیز به این آسیبها افزود و اعتماد سرمایهگذاران خارجی را به شدت خدشهدار نمود.
وی خاطرنشان کرد: «این اقدامات امنیتی و سیاسی، که به ظاهر برای تثبیت قدرت داخلی انجام شد، عملاً موجب تضعیف سرمایهگذاری و اعتبار عربستان در سطح بینالمللی شد.»
هزینههای میلیارد دلاری در آمریکا و بازده محدود
الحسنی به تلاشهای گسترده بن سلمان در سرمایهگذاری در اقتصاد آمریکا اشاره کرد و گفت: «محمد بن سلمان مبالغ عظیمی از ۶۰۰ میلیارد تا حدود یک تریلیون دلار را به سمت اقتصاد آمریکا سرازیر کرد، اما این پولها بیشتر صرف هزینههای سیاسی و تبلیغاتی شد و نه سرمایهگذاری مولد که منبع درآمد جدید ایجاد کند.»
وی افزود که این رویکرد، همراه با بحران جهانی کرونا و کسری بودجه ناشی از آن، اجرای پروژه «رؤیای ۲۰۳۰» را پیچیدهتر و مخاطرهآمیزتر کرده است. به گفته الحسنی، وابستگی شدید اقتصاد عربستان به نفت و کمبود منابع داخلی برای تنوعبخشی به درآمدها، باعث شد تا این پروژهها نتایج عملی و ملموسی برای کشور نداشته باشند.
پروژههای تفریحی و تلاش برای جلب توجه جهانی
الحسنی تحلیل کرد که بسیاری از پروژههای تفریحی و گردشگری بن سلمان بیش از آنکه بازده اقتصادی داشته باشند، ابزارهای بازاریابی سیاسی و تصویرسازی سکولار از عربستان بودهاند. هدف، جلب توجه جوامع غربی و عبور از سنتگرایی مذهبی (وهابیت) بود. وی افزود: «اگرچه این پروژهها در رسانهها برجسته شدند، اما در واقع اقتصاد عربستان همچنان به شدت به نفت وابسته است و نتوانسته منابع درآمدی جایگزین ایجاد کند.»
جنگ یمن؛ عامل کلیدی بنبست اقتصادی و سیاسی
الحسنی تأکید کرد که تجاوز نظامی عربستان به یمن، یکی از عوامل اصلی شکست پروژه «رؤیای ۲۰۳۰» است. وی توضیح داد: «جنگ یمن منابع مالی و انسانی عظیمی را مصرف کرده و موجب ناامنی داخلی و منطقهای شده است. این جنگ، علاوه بر هزینه مستقیم نظامی، پیامدهای اقتصادی و سیاسی گستردهای بر اعتبار ریاض در جهان گذاشته است.»
وی افزود که تلاشهای عربستان برای جذب سرمایه خارجی، همزمان با درگیری در یمن، نشان داد که پروژههای جاهطلبانه اقتصادی بدون امنیت و ثبات سیاسی و نظامی، محکوم به شکست هستند.
بحران داخلی و اثرات بینالمللی
الحسنی خاطرنشان کرد که سیاستهای داخلی مانند بازداشت شاهزادگان و برخورد با مخالفان، همراه با پروندههای بینالمللی مانند قتل جمال خاشقجی، موجب شد تا تصویر عربستان در سطح جهانی خدشهدار شود. وی افزود: «این بحران اعتبار، هم سرمایهگذاری خارجی را محدود کرده و هم برنامههای بلندپروازانه مانند نئوم و سایر پروژههای رؤیای ۲۰۳۰ را در بنبست قرار داده است.»
«جنگ، سیاست و رؤیای شکستخورده؛ بن سلمان در بنبست»
تحلیل طالب الحسنی نشان میدهد که پروژه «رؤیای ۲۰۳۰» محمد بن سلمان، با وجود جاهطلبیهای اقتصادی و تبلیغاتی، به دلیل همزمانی با جنگ یمن، بحران سیاسی داخلی و تخریب اعتبار بینالمللی، با بنبست جدی مواجه شده است.
هزینههای میلیارد دلاری، وابستگی شدید به نفت، ناکامی در جذب سرمایهگذاری خارجی و ناامنی منطقهای، همه عوامل مشترکی هستند که اجرای موفق این طرح را ناممکن ساختهاند. به گفته الحسنی، حتی پروژههای تبلیغاتی و تفریحی نیز نتوانستهاند جایگزین درآمد پایدار شوند و تنها به عنوان ابزارهای تصویرسازی و جلب توجه جهانی عمل کردهاند.
در نهایت: عربستان نمیتواند بدون اصلاحات ساختاری، امنیت سرمایهگذاری و ثبات سیاسی، رؤیای ۲۰۳۰ را عملی کند و جنگ یمن به وضوح نشان داده که سیاستهای نظامی و اقتصادی غیرهمزمان، به بنبست و ناکامی پروژههای بلندپروازانه منجر میشوند.