شهر عدن بار دیگر به کانون تحولات پرتنش جنوب یمن [گزارش کامل الخبر الیمنی] تبدیل شده است؛ تحولاتی که اینبار فراتر از رقابتهای محلی، نشانههای آشکاری از تشدید اختلاف میان عربستان سعودی و شورای انتقالی جنوب را در خود دارد. برافراشتن پرچمهای سعودی در خیابانهای عدن و واکنش تند و کمسابقه هانی بنبریک، از رهبران ارشد شورای انتقالی، پرده از مرحله جدیدی از تقابل سیاسی برداشت؛ مرحلهای که خیابان را به میدان تسویهحساب بازیگران منطقهای تبدیل کرده است.
عدن؛ صحنه تکرار بحرانهای حلنشده جنوب
عدن، شهری که قرار بود نماد «ثبات نسبی» در جنوب یمن و پایتخت موقت دولت مورد حمایت ائتلاف باشد، سالهاست که عملاً به آزمایشگاهی برای بحرانهای حلنشده سیاسی تبدیل شده است. ساختار قدرت چندپاره، حضور بازیگران متضاد و تضارب منافع عربستان و امارات، این شهر را به صحنهای شکننده بدل کرده که هر تحول نمادین میتواند به بحران گستردهتری منجر شود.
تظاهرات با پرچم سعودی؛ پیام سیاسی فراتر از یک تجمع
تظاهرات اخیر در عدن، که با برافراشتن پرچم عربستان سعودی و همچنین پرچم دولت پیشین یمن جنوبی همراه بود، در ظاهر واکنشی به سوءقصد علیه یکی از فرماندهان نیروهای موسوم به «العمالقه» عنوان شد. اما نوع نمادها، شعارها و زمانبندی این تجمع، نشان داد که ماجرا بسیار فراتر از یک مطالبه امنیتی محدود است.
در شهری که طی سالهای اخیر پایگاه اصلی شورای انتقالی جنوب و نیروهای نزدیک به امارات بهشمار میرود، نمایش آشکار پرچم سعودی را نمیتوان اتفاقی یا صرفاً احساسی دانست. این اقدام، از نگاه بسیاری از ناظران، پیامی مستقیم به شورای انتقالی بود؛ پیامی که میخواست یادآوری کند ریاض همچنان خود را بازیگری تعیینکننده در معادلات جنوب میداند.
نرم عربستان در برابر نفوذ امارات
برخی تحلیلگران معتقدند این تظاهرات بخشی از یک «صفآرایی نرم» میان عربستان و شورای انتقالی است؛ صفآراییای که ریشه در اختلافات راهبردی ریاض و ابوظبی در پرونده یمن دارد. در حالی که امارات طی سالهای گذشته سرمایهگذاری عمیقی روی شورای انتقالی انجام داده، عربستان تلاش میکند با فعالسازی شبکههای محلی و نمادسازی خیابانی، وزن خود را در جنوب احیا کند.
واکنش بنبریک؛ عبور از خطوط قرمز دیپلماتیک
واکنش هانی بنبریک به این تحولات، نقطه عطفی در مناسبات شورای انتقالی و عربستان بهشمار میرود. بنبریک که پیشتر مواضع انتقادی خود را با احتیاط بیشتری بیان میکرد، اینبار با لحنی صریح و بیپرده، برافراشتن پرچم سعودی در عدن را فاقد نمایندگی واقعی از افکار عمومی جنوب دانست.
او تأکید کرد که چنین اقداماتی بازتاب احساسات مردم جنوب نیست و نباید بهعنوان شاخصی از گرایش اجتماعی تفسیر شود؛ موضعی که بهروشنی تلاش ریاض برای مشروعیتبخشی اجتماعی به حضور خود را به چالش کشید.
یادآوری گذشته؛ از «محبت» تا «زخمهای باز»
بنبریک با اشاره به گذشته، یادآور شد که جنوبیها در سالهای قبل، در مناسبتهای مختلف پرچم عربستان را «با محبت و وفاداری» بالا میبردند. این بخش از سخنان او، نشاندهنده تلاش برای تفکیک میان گذشته و حال است؛ گذشتهای که در آن عربستان بهعنوان متحد دیده میشد و حالا که بهگفته او، با تجربههای تلخ و خونین گره خورده است.
حملات هوایی عربستان؛ نقطه شکست روایت ائتلاف
مهمترین و جنجالیترین بخش اظهارات بنبریک، اشاره مستقیم به حملات هوایی عربستان علیه نیروهای جنوبی بود. او این حملات را عامل کشته و مجروح شدن صدها نظامی و غیرنظامی توصیف کرد و آنها را «نقض آشکار قوانین بینالمللی انسانی» دانست.
این اتهام صریح، مشروعیت اخلاقی نقش نظامی عربستان در جنوب را زیر سؤال میبرد و نشان میدهد اختلافات از سطح سیاسی عبور کرده و وارد حوزهای حساس و پرهزینه شده است.
جنگ روایتها؛ چه کسی نماینده مردم جنوب است؟
یکی از محورهای کلیدی سخنان بنبریک، نبرد بر سر «نمایندگی مردم جنوب» بود. او با کنایه به کسانی که از خارج از میدان و از «هتلها» درباره برافراشتن پرچم سعودی اظهار نظر میکنند، آنها را فاقد پایگاه واقعی مردمی دانست.
در مقابل، بنبریک بر نقش خانوادههای کشتهشدگان، مجروحان و مفقودان ناشی از حملات تأکید کرد و گفت اگر صدای این گروهها شنیده شود، تصویر واقعی نگاه جنوبیها به عربستان آشکار خواهد شد. این رویکرد نشان میدهد شورای انتقالی میکوشد سرمایه عاطفی قربانیان جنگ را به اهرم سیاسی تبدیل کند.
عدن؛ پایتخت موقت یا میدان تسویهحساب منطقهای؟
تحولات اخیر بار دیگر این پرسش را مطرح میکند که عدن واقعاً چه جایگاهی در معادلات یمن دارد. شهری که قرار بود مرکز ثبات دولت مورد حمایت ائتلاف باشد، اکنون به میدان رقابت متحدان سابق تبدیل شده است.
عربستان که تمرکز اصلی خود را بر مذاکرات سیاسی و مدیریت پروندههای بینالمللی گذاشته بود، به نظر میرسد اکنون با حمایت از جریانهای رقیب شورای انتقالی، بهدنبال بازتعریف موازنه قدرت در جنوب است.
خطر شکاف اجتماعی؛ زنگ خطر برای جنوب فرسوده
نگرانی اصلی ناظران، انتقال این رقابت سیاسی به بطن جامعه جنوبی است. وقتی پرچمها و تجمعات خیابانی به ابزار صفبندی منطقهای تبدیل میشوند، خطر دو قطبی شدن اجتماعی افزایش مییابد.
جنوب یمن که سالهاست از پیامدهای جنگ، فروپاشی اقتصادی و ضعف شدید خدمات عمومی رنج میبرد، ظرفیت تحمل یک شکاف اجتماعی تازه را ندارد. هرگونه تشدید این روند میتواند به ناامنی، درگیریهای پراکنده و فرسایش بیشتر اعتماد عمومی منجر شود.
آینده روابط ریاض و شورای انتقالی؛ واگرایی یا مهار بحران؟
مواضع تند بنبریک را میتوان نشانه ورود اختلافات به مرحلهای علنیتر دانست. اگر این روند ادامه یابد، احتمال فاصله گرفتن بیشتر شورای انتقالی از عربستان و تلاش برای بازتعریف ائتلافهای منطقهای افزایش خواهد یافت.
در سوی مقابل، ریاض نیز ممکن است با تقویت جریانهای رقیب در جنوب، فشار سیاسی و میدانی خود را افزایش دهد؛ سناریویی که میتواند جنوب یمن را وارد مرحلهای جدید از بیثباتی کند.
جمعبندی و پیام تحلیل:
«عدن و نبرد پرچمها؛ وقتی اختلاف متحدان، جنوب یمن را گروگان میگیرد»
آنچه امروز در عدن جریان دارد، صرفاً یک تظاهرات یا یک موضعگیری رسانهای نیست، بلکه نشانهای روشن از تغییر آرایش قدرت در جنوب یمن است. اختلافات میان عربستان و شورای انتقالی، اگر مهار نشود، میتواند به شکافی عمیقتر در جامعه جنوبی منجر شود؛ شکافی که پیامدهای آن نهتنها دامان عدن، بلکه کل معادله یمن را در بر خواهد گرفت.