طرح موضوع حضور یا نفوذ احتمالی اسرائیل در منطقه سومالیلند [گزارش کامل خبرگاری صبا]، بار دیگر پرونده امنیت دریای سرخ و بابالمندب را به صدر تحولات منطقه بازگردانده است. در حالی که برخی بازیگران تلاش دارند این مسئله را صرفاً یک گمانهزنی سیاسی جلوه دهند، مقامات در صنعا آن را بخشی از یک روند گستردهتر برای نفوذ امنیتی و نظامی اسرائیل در شاخ آفریقا میدانند؛ روندی که از نگاه آنان میتواند مستقیماً امنیت یمن و کل منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
در ماههای اخیر، شاخ آفریقا بهتدریج به یکی از کانونهای رقابت ژئوپلیتیک میان بازیگران منطقهای و بینالمللی تبدیل شده است. موقعیت جغرافیایی خاص این منطقه، بهویژه در مجاورت تنگه بابالمندب که یکی از حیاتیترین گذرگاههای کشتیرانی جهان به شمار میرود، باعث شده هرگونه تحرک امنیتی یا نظامی در آن با حساسیت بالا دنبال شود.
در این میان، طرح موضوع حضور اسرائیل در سومالیلند، از سوی محافل سیاسی و رسانهای نزدیک به دولت نجات ملی در صنعا، بهعنوان یک هشدار امنیتی جدی مطرح شده است. از نگاه این محافل، مسئله صرفاً یک رابطه دیپلماتیک یا همکاری محدود نیست، بلکه احتمال شکلگیری جای پایی اطلاعاتی–امنیتی برای اسرائیل در نزدیکی مرزهای آبی یمن است.
رهبر انصارالله، سید عبدالملک بدرالدین الحوثی، در سخنرانی اخیر خود با لحنی صریح نسبت به این موضوع هشدار داد و اعلام کرد هرگونه استقرار یا پایگاه وابسته به اسرائیل که در دسترس عملیاتی نیروهای یمنی باشد، میتواند بهعنوان هدف مشروع در نظر گرفته شود. این موضعگیری، نشاندهنده آن است که صنعا این پرونده را نه در سطح سیاسی، بلکه در سطح امنیت ملی و بازدارندگی منطقهای تعریف میکند.
سومالیلند؛ نقطهای کوچک با وزن ژئوپلیتیک بزرگ
سومالیلند اگرچه از نظر حقوق بینالملل کشوری بهرسمیتشناختهشده محسوب نمیشود، اما در عمل دارای ساختار حکمرانی مستقل و روابط خارجی غیررسمی است. همین وضعیت خاص، آن را به بستری مناسب برای تحرکات غیرشفاف برخی بازیگران خارجی تبدیل کرده است.
از منظر راهبردی، نزدیکی سومالیلند به خلیج عدن و بابالمندب به این معناست که هر بازیگری که در آن حضور امنیتی داشته باشد، میتواند تا حدی بر یکی از شریانهای اصلی تجارت جهانی اشراف پیدا کند. روزانه بخش قابلتوجهی از انتقال انرژی و کالا از این مسیر انجام میشود و هرگونه ناامنی در آن، بازتابی جهانی دارد.
بابالمندب؛ گلوگاه انرژی و تجارت
بابالمندب تنها یک تنگه جغرافیایی نیست، بلکه اهرمی ژئوپلیتیک است. کنترل یا اشراف اطلاعاتی بر این گذرگاه، به معنای دسترسی به دادههای حیاتی درباره تردد کشتیهای تجاری و نظامی است. از همین رو، طی سالهای گذشته قدرتهای مختلف کوشیدهاند حضور خود را در اطراف آن تقویت کنند.
از نگاه صنعا، اگر اسرائیل بتواند در آن سوی بابالمندب جای پایی برای خود ایجاد کند، عملاً یک حلقه جدید به زنجیره حضور خود از مدیترانه تا دریای سرخ افزوده است؛ حلقهای که میتواند در شرایط تنش، علیه منافع یمن و حتی دیگر کشورهای منطقه بهکار گرفته شود.
پیوند پرونده سومالیلند با روند عادیسازی
یکی از محورهای مهم در تحلیلهای نزدیک به انصارالله، ارتباط میان موضوع سومالیلند و روند عادیسازی روابط برخی دولتهای عربی با اسرائیل است. در این چارچوب، گفته میشود کاهش حساسیت سیاسی نسبت به تحرکات اسرائیل در منطقه، فضا را برای گسترش نفوذ آن بازتر کرده است.
الحوثی در سخنان خود بهصراحت از مواضع منفعلانه برخی دولتهای عربی و اسلامی انتقاد کرد و این رویکرد را زمینهساز گستاختر شدن اسرائیل در پیگیری پروژههای امنیتیاش دانست. از این زاویه، مسئله سومالیلند تنها یک پرونده محلی نیست، بلکه بخشی از تصویری بزرگتر درباره تغییر موازنههای سیاسی در منطقه است.
ادعاهای محرمانه و جنگ روایتها
در کنار هشدارهای رسمی، برخی ادعاها نیز درباره سفرهای محرمانه و پروازهای بدون علائم شناسایی مطرح شده است. هرچند این ادعاها بهطور مستقل از سوی منابع بینالمللی تأیید نشده، اما طرح آنها خود بخشی از جنگ روایتها در منطقه محسوب میشود.
در بسیاری از پروندههای امنیتی، آنچه اهمیت دارد فقط واقعیت میدانی نیست، بلکه ادراک تهدید است. وقتی یک بازیگر احساس کند امنیتش در معرض خطر است، حتی احتمال یک حضور محدود نیز میتواند به تغییر در محاسبات راهبردی او منجر شود. به نظر میرسد صنعا نیز با همین منطق، موضوع را جدی تلقی میکند.
شاخ آفریقا؛ میدان رقابت قدرتها
شاخ آفریقا در سالهای اخیر شاهد افزایش حضور قدرتهای خارجی بوده است؛ از پایگاههای نظامی گرفته تا سرمایهگذاری در بنادر. این روند نشان میدهد که منطقه از حاشیه به متن معادلات ژئوپلیتیک منتقل شده است.
در چنین فضایی، هر خبر درباره حضور بازیگری جدید، بهویژه بازیگری مانند اسرائیل که سابقه فعالیت اطلاعاتی گسترده در مناطق مختلف دارد، با حساسیت دنبال میشود. برای یمن که در آن سوی بابالمندب قرار دارد، این تحولات نه دوردست، بلکه در همسایگی مستقیم تلقی میشود.
ابعاد امنیتی برای یمن
برای صنعا، مسئله فقط حضور یک کشور در نقطهای از آفریقا نیست؛ بلکه احتمال ایجاد یک سکوی رصد، شنود یا حتی پشتیبانی لجستیکی در نزدیکی آبهای یمن است. تجربه سالهای جنگ نشان داده که برتری اطلاعاتی نقش مهمی در تحولات میدانی دارد.
از همین رو، لحن هشدارآمیز مقامات یمنی را میتوان تلاشی برای ایجاد بازدارندگی پیشدستانه دانست؛ پیامی که میگوید هرگونه حضور تهدیدآمیز در این محدوده، بدون هزینه نخواهد بود.
پیام راهبردی به منطقه
موضعگیری صنعا تنها خطاب به اسرائیل نیست، بلکه پیامی به سایر بازیگران منطقهای نیز دارد: امنیت دریای سرخ و بابالمندب، از نگاه یمن خط قرمز محسوب میشود. این پیام میتواند در محاسبات دیگر کشورها برای همکاریهای امنیتی در شاخ آفریقا نیز اثرگذار باشد.
بابالمندب، خط قرمزی که پررنگتر میشود
پرونده حضور احتمالی اسرائیل در سومالیلند، چه در سطح ادعا باقی بماند و چه به واقعیتی میدانی تبدیل شود، یک نکته را روشن کرده است: بابالمندب بیش از هر زمان دیگری به کانون حساسیتهای امنیتی تبدیل شده است. یمن که سالها درگیر جنگ بوده، اکنون میکوشد دایره تهدیدات را فراتر از مرزهای مستقیم خود تعریف کند و با هشدارهای پیشدستانه، موازنه بازدارندگی را حفظ کند.
در سطح کلانتر، این تحولات نشان میدهد رقابت بر سر گذرگاههای دریایی و نقاط راهبردی همچنان یکی از محورهای اصلی سیاست منطقهای است. تا زمانی که دریای سرخ و بابالمندب چنین اهمیت اقتصادی و امنیتی دارند، هر حرکت در اطراف آنها با واکنشهای تند سیاسی و رسانهای همراه خواهد بود.