گسترش نفوذ اسرائیل به شاخ آفریقا و تلاش برای ایجاد پایگاه نظامی در سومالیلند [گزارش کامل ۲۶ سپتامبر]، تنشهای منطقهای را شعلهور کرده است. اقدامی که نه تنها واکنش قاطع ترکیه و دولتهای محلی را برانگیخته، بلکه صنعاء و محور مقاومت را نیز نسبت به تهدید امنیت منطقه هشدار دادهاند. تحلیلگران بر این باورند که این اقدام اسرائیل میتواند معادلات امنیتی و ژئوپلیتیکی شاخ آفریقا را متحول کند و منطقه را به صحنهای جدید از رقابت قدرتهای خارجی تبدیل نماید.
تلاشهای رژیم صهیونیستی برای گسترش نفوذ نظامی در شاخ آفریقا و تمرکز بر منطقه حساس سومالیلند، به سرعت به یکی از موضوعات اصلی تحلیلگران ژئوپلیتیک تبدیل شده است. اسرائیل که نخستین کشوری است که استقلال اعلامنشده «سومالیلند» را به رسمیت شناخته، در پی ایجاد پایگاه نظامی هوایی در فرودگاه «بربره» است. این اقدام که از نگاه تلآویو استراتژیک و کمهزینه ارزیابی میشود، با واکنشهای منطقهای و بینالمللی مواجه شده است.
زمینههای ایجاد پایگاه و اهمیت راهبردی سومالیلند
از منظر ژئوپلیتیک، سومالیلند موقعیت ویژهای در شاخ آفریقا دارد؛ نزدیک به تنگه بابالمندب و مسیرهای حیاتی تجارت دریایی. این منطقه، همواره محل رقابت قدرتهای خارجی برای نفوذ و کنترل خطوط تجاری بوده است. حضور نظامی اسرائیل در این نقطه، نه تنها به تلآویو امکان عملیات سریعتر در شرق آفریقا و دریای سرخ را میدهد، بلکه ابزار فشار علیه متحدان منطقهای ایران و محور مقاومت نیز فراهم میکند.
به گفته کارشناسان، سومالیلند طی سالهای گذشته توانسته ثبات نسبی خود را حفظ کند. اما تبدیل آن به پایگاهی نظامی برای اسرائیل، میتواند این ثبات شکننده را تهدید کند و زمینه بروز بحرانهای جدید داخلی و منطقهای را فراهم نماید.
رقابت اسرائیل و ترکیه بر سر نفوذ
یکی از مهمترین ابعاد این بحران، رقابت اسرائیل و ترکیه برای نفوذ در شاخ آفریقا است. ترکیه بهعنوان حامی اصلی دولت مرکزی سومالی، پیامهای روشنی درباره مخالفت با حضور نظامی اسرائیل در این منطقه ارسال کرده است. استقرار جنگندههای اف-۱۶ و بالگردهای تهاجمی ترکیه در موگادیشو، بخشی از این پیام محسوب میشود که نشان میدهد آنکارا عزم جدی برای دفاع از حوزه نفوذ خود دارد.
کارشناسان معتقدند، این رقابت، تنها محدود به حضور نظامی نیست بلکه رقابت اقتصادی، سیاسی و حتی اطلاعاتی میان دو کشور نیز در جریان است. ترکیه نگران است که حضور اسرائیل، روابط و پروژههای توسعهای آنکارا در شرق آفریقا را تحتالشعاع قرار دهد و نفوذ آن را کاهش دهد.
واکنش یمن و محور مقاومت
صنعاء نیز به شدت نسبت به اقدام اسرائیل واکنش نشان داده است. رهبری انصارالله تأکید کرده که هرگونه حضور اسرائیلی در سومالیلند، تهدیدی مستقیم علیه امنیت یمن و منطقه محسوب میشود و نیروهای مسلح یمن آن را هدف مشروع نظامی خواهند دانست. این موضع نشان میدهد که محور مقاومت همچنان آماده مقابله با هر گونه تحرک دشمن در منطقه است و هیچ اقدامی علیه امنیت ملی آنها بیپاسخ نخواهد ماند.
در همین چارچوب، یمن از طریق دیپلماسی فعال با اتحادیه آفریقا، اتحادیه عرب و سازمان همکاری اسلامی خواستار جلوگیری از هرگونه شناسایی تجزیهطلبانه و نقض حقوق بینالملل شده است. همچنین هشدار داده شده که اقدامات جایگزین برای مقابله با تهدیدهای جدید، آماده اجراست.
واکنش داخلی سومالی و پیامدهای منطقهای
در حالی که شهر هرگيسا جشنهای شناسایی استقلال خود توسط اسرائیل را برگزار کرد، موگادیشو و دولت مرکزی سومالی این اقدام را بهشدت محکوم کردند. تحلیلگران میگویند این شکاف داخلی میتواند زمینه بروز تنشهای بیشتر در داخل سومالی و حتی بسط آن به دیگر کشورهای شاخ آفریقا را فراهم کند.
در کنار بعد نظامی، حضور اسرائیل میتواند بر ثبات سیاسی، سرمایهگذاری خارجی و پروژههای توسعهای منطقه اثر منفی بگذارد. برخی کارشناسان هشدار میدهند که این اقدام، به نوعی بازتولید مدل بحرین و فلسطین در شاخ آفریقا خواهد بود؛ جایی که مداخلات خارجی به بحرانهای داخلی دامن زده و امنیت منطقهای را تهدید میکند.
شاخ آفریقا در تقاطع رقابتهای جهانی
تحلیل دقیق از تحولات اخیر نشان میدهد که شاخ آفریقا بار دیگر به نقطهای حساس در رقابت قدرتهای جهانی تبدیل شده است. اسرائیل با ایجاد پایگاه نظامی در سومالیلند قصد دارد نفوذ خود را گسترش دهد، اما این اقدام پیامدهای گستردهای برای منطقه دارد:
پیام بازدارنده به محور مقاومت: این اقدام میتواند مقاومت منطقهای را به واکنش وادارد و معادلات امنیتی را پیچیدهتر کند.
پیام هشدار به ترکیه: حضور اسرائیل بهطور مستقیم با منافع آنکارا در تضاد است و زمینه رقابتهای نظامی و اطلاعاتی را تقویت میکند.
پیام داخلی و منطقهای: شکاف میان هرگيسا و موگادیشو، و اختلاف دیدگاههای دولتهای خارجی، به بیثباتی سیاسی و اجتماعی منطقه دامن میزند.
در مجموع، شاخ آفریقا اکنون در مرکز تقاطع رقابتهای ژئوپلیتیک، امنیتی و اقتصادی جهانی قرار دارد. هرگونه اقدام تحریکآمیز در این منطقه، میتواند بحرانهای گستردهای ایجاد کند که فراتر از مرزهای سومالی و حتی شرق آفریقا اثرگذار باشد.