شعار «صرخه» در یمن طی دو دهه اخیر از یک فریاد اعتراضی فراتر رفته و به بخشی از گفتمان هویتی و سیاسی جریان مقاومت [گزارش کامل یمنی پرس] تبدیل شده است؛ شعاری که هوادارانش آن را برآمده از فهم قرآنیِ مسئولیت، اعلام برائت از سلطهگری و تلاشی برای بازتعریف جایگاه امت اسلامی در برابر قدرتهای خارجی میدانند.
شعار موسوم به «صرخه» یا همان شعار معروفی که با «الله اکبر» آغاز میشود، امروز صرفاً یک عبارت تکرارشونده در تجمعات نیست، بلکه به تعبیر بسیاری از ناظران نزدیک به جریان انصارالله، به چارچوبی فکری و فرهنگی تبدیل شده که بر پایه آن، نوعی قرائت خاص از هویت، سیاست و مقاومت شکل گرفته است.
در ادبیات رسانههای نزدیک به انصارالله، منشأ این شعار «ایمانی و قرآنی» توصیف میشود. این روایت تأکید دارد که قرآن کریم ایمان را از عمل و موضعگیری جدا نمیداند و مؤمن را در برابر ظلم و سلطه بیتفاوت نمیپذیرد. از همین زاویه، شعار صرخه بهعنوان ترجمان عملی این نگاه معرفی میشود؛ نگاهی که معتقد است سکوت در برابر آنچه «استکبار» خوانده میشود، با روح تعالیم دینی سازگار نیست.
ریشههای تاریخی و فکری شعار صرخه
در روایت جریان انصارالله، نقطه عطف شکلگیری این شعار به دوره فعالیتهای فکری و مذهبی سید حسین بدرالدین الحوثی بازمیگردد. او در اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی، در فضایی که یمن شاهد تحولات سیاسی، نفوذ بازیگران خارجی و نارضایتیهای داخلی بود، بر ضرورت «بیداری امت» تأکید میکرد.
هواداران این جریان میگویند طرح شعار صرخه در آن مقطع، تلاشی برای شکستن «فضای ترس» و بازگرداندن روحیه اعتراض به سلطه خارجی بود. از نگاه آنان، این شعار مرزبندی روشنی میان «جبهه حق» و «جبهه باطل» ترسیم میکرد و به هواداران احساس هویت مشترک میداد.
از شعار تا گفتمان
با گذر زمان، صرخه از یک شعار میدانی به بخشی از گفتمان سیاسی و فرهنگی بدل شد. رسانههای وابسته به انصارالله تلاش کردند آن را نه صرفاً یک واکنش احساسی، بلکه یک «موضع آگاهانه» معرفی کنند. در این چارچوب، تأکید میشود که هدف شعار، ملتها یا پیروان ادیان نیست، بلکه سیاستهای دولتها و پروژههای سلطهجویانه است.
این تفکیک، در ادبیات رسانهای آنان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا میکوشد شعار را در قالب «مقاومت سیاسی» تعریف کند، نه نزاع تمدنی یا مذهبی.
بُعد روانی و اجتماعی
یکی از محورهای پررنگ در تحلیلهای نزدیک به انصارالله، بُعد روانی شعار صرخه است. در این تحلیلها گفته میشود که این شعار به بازسازی اعتمادبهنفس جمعی کمک کرده و «هیمنه قدرتهای بزرگ» را در ذهن هواداران شکسته است.
از این منظر، صرخه ابزاری برای انتقال جامعه از حالت انفعال به کنش تلقی میشود. تکرار شعار در مناسبتهای مختلف، بهویژه در شرایط جنگ و فشار اقتصادی، بهعنوان عاملی برای حفظ روحیه عمومی معرفی میشود.
همچنین این جریان معتقد است که صرخه در تقویت همبستگی اجتماعی میان هواداران نقش داشته و نوعی حس مشارکت در «مسئولیت جمعی» ایجاد کرده است.
پیوند شعار با رفتار عملی
در گفتمان رسانهای انصارالله، همواره تلاش شده میان شعار و عمل پیوند برقرار شود. به همین دلیل، از موضوعاتی مانند تحریم کالاهای برخی کشورها، حمایت از تولید داخلی و تأکید بر استقلال اقتصادی بهعنوان «ترجمه عملی شعار» یاد میشود.
در این چارچوب، صرخه صرفاً بیان لفظی نیست، بلکه دعوت به سبک زندگی مقاومتی توصیف میشود؛ سبکی که قرار است وابستگی اقتصادی و سیاسی را کاهش دهد.
جایگاه منطقهای و فرامنطقهای
شعار صرخه بهمرور از مرزهای یمن نیز فراتر رفته و در برخی محافل منطقهای بهعنوان نماد همسویی با محور مقاومت مطرح شده است. رسانههای نزدیک به انصارالله این موضوع را نشانه «زنده بودن گفتمان مقاومت» میدانند.
آنان معتقدند شرایط منطقه، از فلسطین تا دیگر نقاط خاورمیانه، باعث شده پیام این شعار برای بخشی از افکار عمومی قابل درکتر شود؛ بهویژه در بستر تحولات غزه و افزایش حساسیت نسبت به سیاستهای آمریکا و اسرائیل.
نگاه انتقادی و چالشها
در کنار روایت حامیان، واقعیت این است که شعار صرخه همواره محل مناقشه بوده است. منتقدان میگویند چنین شعارهایی میتواند تنشهای سیاسی را تشدید کند یا تصویر یمن را در عرصه بینالمللی پیچیدهتر سازد.
با این حال، رسانههای نزدیک به انصارالله این انتقادها را بخشی از «جنگ روایتها» میدانند و معتقدند فشار رسانهای خارجی برای بیاثر کردن این نماد صورت میگیرد.
صرخه و نسل جدید
نکته قابل توجه، حضور این شعار در میان نسل جوان یمن است. برای بخشی از جوانان مناطق تحت نفوذ انصارالله، صرخه نهفقط یک شعار سیاسی، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و مذهبی شده است. برنامههای فرهنگی، اردوهای آموزشی و فعالیتهای رسانهای نیز در تثبیت این جایگاه نقش داشتهاند.
صرخه بهعنوان زبان هویت و مقاومت
در مجموع، شعار صرخه را میتوان یکی از مهمترین نمادهای هویتی جریان انصارالله در یمن دانست. چه موافق آن باشیم چه منتقدش، این شعار توانسته طی سالها به عنصر ثابت گفتمان این جریان تبدیل شود.
برای هواداران، صرخه یادآور مسئولیت دینی و سیاسی در برابر سلطه خارجی است. برای منتقدان، نمادی مناقشهبرانگیز در فضای سیاست منطقهای بهشمار میآید. اما در هر صورت، نمیتوان انکار کرد که این شعار در شکلدهی به ادبیات سیاسی و بسیج اجتماعی در بخشهایی از یمن نقش قابل توجهی داشته است.
به نظر میرسد تا زمانی که تنشهای منطقهای و احساس تهدید خارجی در یمن ادامه داشته باشد، صرخه نیز بهعنوان زبان اعتراض و هویت سیاسی برای هوادارانش باقی بماند.