در تحولی قابل توجه که پیامدهای گستردهای برای نظم امنیتی و رسانهای خاورمیانه دارد، جنگ رسانهای و دیجیتال میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی [گزارش کامل middleeasteye] در سال ۲۰۲۶ وارد مرحلهای بیسابقه شده است. جنگی که دیگر صرفاً رقابت سنتی بین دو کشور در سطح دیپلماسی و سیاست نیست، بلکه به یک جدال رسانهای، دیجیتال و روانی در سطح منطقه تبدیل گردیده است؛ جدالی که شبکههای اجتماعی، رسانههای رسمی و ارتشهای سایبری دو کشور را در برابر هم قرار دادهاند و نشانهای روشن از گسل عمیق در روابط سعودی–اماراتی به جای اتحاد پیشین است.
از «برادری» تا تقابل رسانهای: ریشههای یک گسست
سالها، عربستان سعودی و امارات متحده عربی بهعنوان دو ستون اصلی نظم خلیج فارس شناخته میشدند؛ متحدانی که در بسیاری از پروندههای منطقهای از جمله پرونده یمن، ثبات خلیج و روابط با غرب یک خط را دنبال میکردند. اما در سالهای اخیر اختلافات بر سر چگونگی مدیریت بحرانها – بهویژه در یمن، سودان، و عرصه سیاستهای منطقهای – بیش از پیش علنی شده است.
آنچه اکنون در شبکههای اجتماعی و رسانههای دیجیتال میبینیم، نه یک رقابت رسانهای عادی، بلکه یک جنگ تمامعیار برای مشروعیت و اعتبار است که پیامدهای آن بهمراتب فراتر از توییتها و هشتگها است.
میدان نبرد توییتری: تغییر لحن و اذعان به بحران
بر اساس گزارشها، جنگ رسانهای میان دو کشور در شبکههایی مانند X (توییتر سابق) از تهاجمی نرم و لحن دیپلماتیک فاصله گرفته و وارد فضایی خصمانه و بیپرده شده است. ﹛در یک نمونه، نظرات و پستهای تند میان تحلیلگران سعودی و اماراتی نشان میدهد که دو طرف یکدیگر را متهم به «نفوذ بیاخلاق» یا «دست پنهان در سیاستهای منطقهای» میکنند.
در دورهای که پیشتر گفته میشد وحدت خلیج فارس بهعنوان یک جبهه متحد در برابر چالشهای منطقهای ضروری است، اکنون شبکههای اجتماعی تبدیل به عرصهای برای تقابل مستقیم میان نخبگان رسانهای و سیاسی دو کشور شدهاند. این امر نشان میدهد که اختلافات از سطح رسمی و پشت درهای بسته، به میدان عمومی و افکار عمومى کشیده شدهاند.
«ارتشهای سایبری» و ابزارهای رسانهای: رسیدن به نقطه اوج
جنگ رسانهای میان امارات و عربستان اکنون فراتر از چند پست توییتری شده است. رسانههای رسمی و شبکههای اجتماعی در هر دو کشور، با استفاده از اکانتهای پرنفوذ، رباتها، هشتگهای فراگیر و انتشار ویدیوهای تأثیرگذار، وارد رقابتی شدهاند که اهداف آن تقلیل اعتبار رقیب و تسخیر افکار عمومی خاورمیانه است.
طرف سعودی در برخی موارد امارات را به «تضعیف ثبات منطقه» و «انتقال نادرست پیامهای سیاسی» متهم کرده، و طرف اماراتی نیز با برجسته کردن ناکامیهای سیاسی و اقتصادی ریاض – بهویژه در پرونده یمن و محدودیتهای اقتصادی – کوشیده وجهه عربستان را مخدوش کند. ﹛در این روند، هر دو کشور تلاش میکنند با بهرهگیری از تکنیکهای دیجیتال مارکتینگ، بر خطمشیهای سیاسی رقیب سایه بگسترند و آن را ناکارآمد جلوه دهند
گسترش جنگ سایبری به پروندههای منطقهای
این تنش رسانهای اکنون به فراتر از رقابت بر سر هویت و مشروعیت در فضای سایبری کشیده شده است. محتواهای منتشرشده در فضای دیجیتال دو کشور موضوعاتی مانند یمن، سودان، شاخ آفریقا، و حتی سیاستهای کلان منطقهای را هدف قرار دادهاند؛ جایی که هر یک از طرفین، دیگری را به تضعیف ثبات و بههمریختن معادلات ژئوپلیتیک متهم کرده است.
نمونهای از این رویکرد، حمله رسانههای سعودی به امارات در زمینه پرونده یمن است، جایی که رسانههای ریاض ادعا کردند ابوظبی از گروههای شورشی و تجزیهطلب حمایت میکند و بر ثبات ساختار سیاسی کشور همسایه تأثیر منفی میگذارد. در مقابل، رسانههای اماراتی با برجسته کردن ناکامیهای عربستان در مدیریت پروندههای منطقهای، تلاش کردهاند بحران ریاض را در افکار عمومی بزرگنمایی کنند.
رقابت اقتصادی پشت نقاب رسانهای
جنگ رسانهای میان ریاض و ابوظبی، یک بعد اقتصادی نیز دارد. تحلیلگران میگویند این رقابت دیجیتال بخشی از رقابت اقتصادی بیرحمانه میان دو کشور برای جذب سرمایه، استعداد و اعتبار جهانی است.
هر کشور با استفاده از رسانههای دیجیتال سعی دارد وجهه خود را بهعنوان قطب اقتصادی و تجاری منطقه تقویت کند و در عین حال رقیب را بهعنوان بازنده این رقابت معرفی کند.
این تقابل میان دو قدرت خلیج فارس برای سرمایهگذاران، شرکتهای بزرگ و متخصصان بینالمللی پیامد دارد: بحران اعتماد نسبت به ثبات اقتصادی و امنیت سرمایهگذاری در منطقه. این وضعیت، به جای توسعه منطقهای و رقابت سالم، موجب انتشار پیامهای منفی و دود گرفتن فضای رسانهای شده است، که در نهایت میتواند تأثیری سمی بر فضای اقتصادی خاورمیانه داشته باشد.
پیامد امنیتی و سیاسی
در سطحی گستردهتر، جنگ رسانهای میان سعودی و امارات نه تنها یک نزاع رسانهای دیجیتال است، بلکه نشاندهنده تغییر در رویکردهای امنیتی و سیاسی در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا است. این پدیده یک گسست ساختاری و بحران اعتماد را میان دو کشور برجسته میکند که پیشازاین بهعنوان دو شریک راهبردی و متحد منطقهای شناخته میشدند.
این جنگ رسانهای، در واقع نبرد معنایی و هویتی است که تلاش دارد تصویر دو کشور را در ذهن افکار عمومی شکل دهد؛ تصویری که میتواند در آینده سیاستهای منطقهای، همگراییها و حتی اتحادهای رسمی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
پیامدهای ژرف یک نبرد دیجیتال: فروپاشی تصویر «اتحاد برادران» در خلیج فارس
جنگ رسانهای میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی که اکنون از سطح دیپلماتیک و رسانهای سنتی فراتر رفته و به یک نبرد دیجیتال تمامعیار تبدیل شده است، نشاندهنده یک رخداد عمیق در ساختار روابط دو کشور است. آنچه در شبکههای اجتماعی میبینیم، فقط یک جدال هشتگی نیست، بلکه نمایانگر گسستی ژئوپلیتیک، هویتی و استراتژیک است که میتواند آسیبهای جدی به اعتبار و ثبات خاورمیانه وارد کند.
این نبرد رسانهای نه فقط جنگ روایتها، بلکه جنگ مشروعیت و آیندهنگری برای تعیین رهبری منطقه است. در حالی که هر دو کشور سعی دارند دیگری را به ضعف و ناتوانی متهم کنند، واقعیت این است که خسارت اصلی این نبرد متقابل، به اعتبار منطقه، امنیت سرمایهگذاری و افکار عمومی مردم خلیج فارس و شمال آفریقا وارد میشود.
این جنگ دیجیتال را باید نشانهای زودهنگام از تغییر معادلات در خاورمیانه دانست؛ جایی که رقابتهای رسانهای، روانی و هویتی، دیگر کمتر از رویاروییهای نظامی نیستند و میتوانند نقشی تعیینکننده در آینده ساختار قدرت منطقهای ایفا کنند.