تعویق سفر برنامهریزیشده رجب طیب اردوغان به ابوظبی، در حالی که تنها چند روز پیش بهعنوان بخشی از تحرکات فشرده دیپلماتیک آنکارا اعلام شده بود؛ تحولی که همزمان با انتشار و سپس حذف پیامی درباره «مشکل سلامتی» محمد بن زاید آل نهیان کنسل شد؛ این رویداد را به موضوعی برای گمانهزنیهای گسترده سیاسی و رسانهای بدل کرد.
پیام حذفشده و ابهام در روایت رسمی
بر اساس گزارش منتشرشده توسط خبرگزاری فرانسه، دیروز اردوغان در پیامی که از سوی تیم رسانهای او منتشر و سپس حذف شد، اعلام کرده بود سفر خود به ابوظبی را به دلیل مشکل سلامتی بنزاید به تعویق انداخته و در تماس تلفنی برای او آرزوی بهبودی کرده است.
با این حال، مقامات رسمی امارات تاکنون بیماری رئیس این کشور را تأیید نکردهاند. حتی رسانههای اماراتی تصاویری از دیدار بنزاید با شیخ تمیم بن حمد آل ثانی منتشر کردند که او را در وضعیت عادی نشان میداد. این تناقض، بر ابهامها افزوده و این پرسش را پررنگتر کرد که آیا مسئله صرفاً یک موضوع پزشکی است یا دلایل سیاسی عمیقتری در پس این تعویق قرار دارد.
زمانبندی معنادار؛ ریاض پیش از ابوظبی
سفر لغوشده ابوظبی در ادامه یک تور دیپلماتیک منطقهای تعریف شده بود. اردوغان پیش از برنامه سفر به امارات، در ۳ فوریه به عربستان سعودی سفر کرده و با محمد بن سلمان دیدار کرد. در این سفر چند توافقنامه در حوزههای مختلف از جمله صنایع دفاعی به امضا رسید و حتی بحث همکاری پیرامون جنگنده بومی «KAAN» نیز مطرح شد.
این تقدم زمانی، در تحلیل تحولات اخیر اهمیت دارد. چرا که روابط ریاض و ابوظبی در سالهای اخیر، بهویژه در پرونده یمن، دچار فراز و فرودهای جدی شده است.
یمن؛ گره اختلاف پنهان؟
اگر این تعویق صرفاً یک مسئله پزشکی نباشد، محتملترین متغیر تأثیرگذار را باید در شکافهای فزاینده میان عربستان و امارات جستوجو کرد؛ شکافهایی که در رقابت پنهان این دو کشور برای تثبیت موقعیت خود نزد واشنگتن و پرونده یمن آشکار شده است.
در سالهای اخیر هر دو کشور تلاش کردهاند در چارچوب ترتیبات امنیتی جدید منطقهای، جایگاه خود را بهعنوان شریک کلیدی آمریکا، در حوزه انرژی و نظم امنیتی دریای سرخ و خلیج فارس تقویت کنند.
همچنین ائتلاف موسوم به سعودی–اماراتی که از سال ۲۰۱۵ در جنگ یمن فعال شد، مدتی است با اختلافنظرهای راهبردی از نحوه مدیریت مناطق جنوبی یمن گرفته تا رویکرد نسبت به گروههای محلی و ترتیبات سیاسی آینده این کشور مواجه بوده است.
در چنین بستری، برخی ناظران معتقدند تعویق سفر اردوغان میتواند بیارتباط با شکافهای موجود میان ریاض و ابوظبی نباشد؛ بهویژه آنکه ترکیه در ماههای اخیر تلاش کرده روابط خود را همزمان با عربستان، امارات و کشورهای منطقه خلیج فارس بازتنظیم کرده و در معادلات منطقهای نقش فعالتری ایفا نماید.
اگرچه هیچ مقام رسمی چنین گمانهزنیها را تأیید نکرده، اما همزمانی سفر اردوغان به ریاض، امضای توافقهای راهبردی با سعودیها و سپس لغو دیدار با بنزاید، این احتمال را در محافل تحلیلی تقویت کرده که اختلافات عربستان و امارات بر سر یمن یا دیگر پروندههای منطقهای، میتواند در فضای تصمیمگیری پیرامون این دیدار مؤثر بوده باشد.
تماس تلفنی و تلاش برای مدیریت فضا
در بیانیههای رسمی منتشرشده از سوی آنکارا و ابوظبی، بر گفتوگوی تلفنی دو رئیسجمهور و تأکید بر تداوم همکاریهای دوجانبه تصریح شده و اعلام شده که این دیدار در «نزدیکترین فرصت ممکن» برگزار خواهد شد.
این ادبیات دیپلماتیک نشان میدهد دو طرف مایلاند از تبدیل تعویق سفر به نشانهای از تنش آشکار جلوگیری کنند. با این حال، حذف پیام اولیه درباره بیماری بنزاید و نبود تأیید رسمی از سوی امارات، همچنان به فضای ابهام دامن زده است.
فراتر از یک تعویق ساده
در سطح کلان، این رویداد را میتوان در چارچوب بازآرایی ژئوپلیتیک خاورمیانه تحلیل کرد؛ جایی که بازیگران منطقهای در حال بازتعریف ائتلافها و رقابتها هستند. اگر اختلافات ریاض و ابوظبی بر سر یمن یا رقابت پنهان این دو کشور برای تثبیت موقعیت خود نزد واشنگتن عمیقتر شده باشد، هر تحول دیپلماتیکی—حتی در قالب یک سفر لغوشده —میتواند نشانهای از تغییر موازنهها باشد.
در عین حال، تا زمانی که امارات بهصورت رسمی موضوع بیماری بنزاید را تأیید یا رد نکند، سناریوی پزشکی نیز همچنان روی میز باقی میماند.
آنچه مسلم است، تعویق سفر اردوغان به ابوظبی تنها یک تغییر در برنامههای دیپلماتیک نیست؛ بلکه رویدادی است که در بستر رقابتها و شکافهای منطقهای معنا پیدا میکند. شکافهایی که میتواند بر آینده ائتلافهای خاورمیانه تأثیرگذار باشد.