در تحولی کمسابقه، اختلافات میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی در پرونده یمن شدت گرفته و پیامدهای امنیتی، اقتصادی و سیاسی گستردهای برای خلیج فارس و بازار جهانی انرژی به همراه داشته است. حمله عربستان به محمولههای نظامی امارات در بندر المکلا و هشدار به ابوظبی [گزارش کامل ۲۶ سپتامبر] برای خروج نیروهای خود، نشاندهنده اوج گرفتن شکاف میان دو متحد سابق منطقهای است.
پیامدهای میدانی و نظامی در یمن
حمله عربستان به محمولههای نظامی امارات در بندر المکلا بازتابی از رقابت راهبردی میان دو قدرت منطقهای است. منابع میدانی اعلام کردهاند که این اقدام عربستان ضربهای مستقیم به نفوذ امارات در جنوب و شرق یمن محسوب میشود و میتواند مسیر تحولات میدانی و امنیتی در یمن را تغییر دهد.
امارات با استقرار نیروهای زمینی و حمایت از گروههای مختلف، پیش از این تلاش داشت نفوذ خود را در یمن تثبیت کند. اما اکنون هشدار مستقیم ریاض علیه نیروهای ابوظبی نشاندهنده این است که اختلافات فراتر از مسائل دیپلماتیک است. تحلیلگران نظامی معتقدند که این روند میتواند منجر به بازنگری سیاستهای امارات در یمن شود و حضور نیروهایش را محدود یا تغییر دهد.
همچنین، این شکاف فرصتی برای گروههای مقاومت و نیروهای مردمی فراهم میکند تا نفوذ خود را در مناطق مختلف افزایش دهند و جایگاه خود را در تحولات میدانی مستحکم کنند. به نظر میرسد یمن بار دیگر به مرکز رقابت و اصطکاک قدرتهای منطقهای تبدیل شده و وضعیت امنیتی آن پیچیدهتر از گذشته خواهد شد.
اثرات اقتصادی و مالی در خلیج فارس
پیامدهای اقتصادی بحران میان عربستان و امارات به سرعت در بازارهای مالی و بورسهای منطقه منعکس شده است. در روز سهشنبه، شاخصهای اصلی بورس دبی با افت ۲ درصدی و بورسهای ابوظبی و عربستان با کاهش حدود ۱ درصدی مواجه شدند. تحلیلگران این وضعیت را نشانهای از نگرانی سرمایهگذاران نسبت به تشدید اختلافات و ریسکهای اقتصادی ناشی از تنشهای نظامی میدانند.
روزنامه عبریزبان «کالکالیست» نیز اعلام کرد که تشدید درگیری میان دو کشور ریسکهای اقتصادی در منطقه خلیج فارس را به طور قابل توجهی افزایش داده و ثبات مالی و سرمایهگذاری در این حوزه را تهدید میکند.
چالش اوپک پلاس و بازار نفت
عربستان و امارات به عنوان دو بازیگر کلیدی اوپک پلاس نقش مهمی در تعیین سیاستهای تولید نفت دارند. منابع نزدیک به تصمیمگیریهای نفتی اعلام کردهاند که تماسها و گفتوگوهای دیپلماتیک میان مقامات ریاض و ابوظبی تاکنون نتایج ملموسی در زمینه هماهنگی تولید نفت به همراه نداشته است.
این موضوع، ریسک اختلال در تصمیمات اوپک پلاس و افزایش نوسانات قیمت نفت را بالا برده و اعتماد سرمایهگذاران جهانی را تحت فشار قرار داده است. کارشناسان اقتصادی هشدار میدهند که ادامه اختلافات میتواند به اختلال در توافقهای تولید نفت و افزایش بیثباتی در بازار جهانی انرژی منجر شود.
ابعاد سیاسی و منطقهای بحران
از نظر سیاسی، اختلاف میان عربستان و امارات پیامدهای گستردهای در سطح منطقهای دارد. خلیج فارس که خود را جزیره ثبات معرفی میکرد، اکنون با ریسکهای امنیتی، نظامی و اقتصادی بیسابقه مواجه است. شکاف میان دو قدرت منطقهای روند مذاکرات و همکاریهای امنیتی میان کشورهای حوزه خلیج فارس را مختل میکند و فرصتهایی برای بازیگران غیرمتمرکز فراهم میآورد تا از این شکاف بهرهبرداری کنند.
تحلیلگران میگویند ادامه این روند میتواند به افزایش فشار بر کشورهای کوچک حوزه خلیج فارس، تشدید رقابتهای سیاسی و نظامی و کاهش اعتماد سرمایهگذاران منجر شود. همچنین بحران میان ریاض و ابوظبی میتواند موجب تشدید تنشها در یمن، افزایش ناامنی و تغییر معادلات میدانی شود.
تحلیل روندهای دیپلماسی و مذاکرات
تماسها و گفتوگوهای سطح بالا میان عربستان و امارات، از جمله تماسهای تلفنی و رایزنیهای پشت پرده، تاکنون نتایج ملموسی در میدان به همراه نداشته است و اختلافات همچنان پابرجاست. کارشناسان تأکید دارند که تلاش دو کشور برای کماهمیت جلوه دادن اختلافات نمیتواند اثر واقعی تنشهای نظامی و اقتصادی را پوشش دهد و روند فعلی میتواند ساختارهای سیاسی و امنیتی منطقه را متزلزل کند.
خلیج فارس در آزمون بزرگ
تحولات اخیر نشان میدهد که شکاف میان عربستان و امارات در پرونده یمن وارد مرحلهای خطرناک و پیچیده شده است. پیامدهای امنیتی، اقتصادی و سیاسی این بحران میتواند فراتر از مرزهای دو کشور باشد. خلیج فارس اکنون در معرض آزمونی بزرگ قرار دارد؛ آزمونی که میتواند معادلات منطقهای را بازنویسی کند و نقش کشورهای حوزه را در ثبات و امنیت خاورمیانه به چالش بکشد.
این بحران فرصتی برای گروههای مقاومت و نیروهای مردمی یمن فراهم کرده است تا نفوذ خود را در مناطق مختلف گسترش دهند. همزمان، بازارهای مالی و انرژی منطقه با ریسکهای جدی مواجه هستند و اوپک پلاس تحت فشار قرار گرفته است. پیام روشن تحلیلگران این است که ادامه تنشها بدون مدیریت دقیق و دیپلماسی عملی میتواند به بحرانهای طولانیمدت انسانی، امنیتی و اقتصادی منجر شود.
در نهایت، سوال اساسی این است که آیا عربستان و امارات قادر خواهند بود مسیر هماهنگی و همکاری را بازگردانند یا اینکه خلیج فارس وارد مرحلهای پرتنش و بحرانی خواهد شد که پیامدهای آن برای منطقه و جهان گسترده و طولانی خواهد بود.