در هفتههای اخیر، خبر درگذشت یا بروز عارضههای ناگهانی برای شماری از فرماندهان و چهرههای سیاسی جنوبی یمن در خاک عربستان سعودی [گزارش کامل یمن نیوز]، به یکی از موضوعات بحثبرانگیز در محافل سیاسی و رسانهای یمن تبدیل شده است. همزمانی این رخدادها، پرسشهایی را درباره شرایط حضور این افراد در عربستان، نوع مدیریت پروندههای آنان و پیامدهای سیاسی احتمالی این تحولات ایجاد کرده است؛ پرسشهایی که هنوز پاسخ رسمی و شفافی برای آنها ارائه نشده است.
تحولات اخیر پیرامون درگذشت یا بیماری ناگهانی برخی فرماندهان جنوبی، بار دیگر توجه افکار عمومی یمن را به نقش و جایگاه عربستان سعودی در پروندههای داخلی این کشور جلب کرده است. اعلام درگذشت سرتیپ ستاد «ناصر سریع الکازمی» فرمانده نیروهای ویژه در عدن، در پی سکته مغزی در ریاض، تازهترین حلقه از زنجیره رخدادهایی است که طی مدت کوتاهی تکرار شدهاند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده در رسانههای یمنی و عربی، این مورد تنها یک واقعه جداگانه تلقی نمیشود؛ چرا که پیش از آن نیز نام چند فرمانده و مسئول جنوبی دیگر در فهرست درگذشتگان یا دچارشدگان به عارضههای ناگهانی در عربستان قرار گرفته بود. همین تکرار زمانی باعث شده بسیاری از ناظران یمنی از زاویهای فراتر از یک رویداد پزشکی یا حادثهای به موضوع نگاه کنند.
در فضای سیاسی یمن، هر تحول مرتبط با فرماندهان میدانی یا چهرههای بانفوذ، بهطور طبیعی در چارچوب رقابتهای منطقهای و داخلی تفسیر میشود. بهویژه آنکه بخش قابلتوجهی از نیروها و چهرههای جنوبی طی سالهای اخیر روابط نزدیک امنیتی و نظامی با ائتلاف تحت رهبری عربستان داشتهاند و بخشی از فعالیتهایشان نیز در خاک این کشور یا تحت نظارت آن انجام میشده است.
مرگهایی که پرسشبرانگیز شد
طبق گزارشهای رسانهای، طی یک بازه زمانی کوتاه، نام چند فرمانده جنوبی در اخبار درگذشتها مطرح شد؛ از جمله سرتیپ «صالح المرفدی» که گفته شد در پی سانحه رانندگی در ریاض جان باخت. همچنین پیش از او، «عبدالله صالح الجید» فرمانده تیپ ۳۱ موسوم به «عمالقه» نیز بر اثر حادثه رانندگی در عربستان درگذشت. در کنار این موارد، خبر درگذشت سرتیپ «عبدالرقيب ثابت الصبیحی» بر اثر سکته قلبی نیز منتشر شد.
افزون بر اینها، گزارشهایی درباره بروز عارضه جسمی ناگهانی برای «علی احمد الجبوانی» از چهرههای شناختهشده شورای انتقالی جنوب منتشر شد که البته به درگذشت منجر نشد. با این حال، طرح همزمان نام چند چهره از یک طیف سیاسی–جغرافیایی مشخص، باعث شد در شبکههای اجتماعی و محافل سیاسی یمن بحثهایی درباره «الگوی مشترک» در این رخدادها شکل بگیرد.
در چنین فضایی، برخی فعالان رسانهای نزدیک به جریانهای مخالف ائتلاف سعودی، این تحولات را در چارچوب «فشارهای پنهان سیاسی» یا «تسویه حسابهای غیرعلنی» تحلیل میکنند؛ هرچند تاکنون هیچ مرجع رسمی چنین تحلیلهایی را تأیید نکرده و اسناد علنی در این زمینه ارائه نشده است.
روایت رسمی در برابر روایتهای غیررسمی
آنچه تاکنون بهصورت رسمی اعلام شده، عمدتاً به دلایل پزشکی یا حوادث ترافیکی اشاره دارد. در عرف بینالمللی نیز سکتههای مغزی و قلبی یا تصادفات رانندگی، پدیدههایی غیرنادر محسوب میشوند. با این حال، مسئله برای افکار عمومی یمن نه صرفاً «علت هر مورد»، بلکه «توالی و تمرکز جغرافیایی» این رخدادهاست.
در بسیاری از پروندههای مشابه در منطقه، نبود اطلاعرسانی شفاف و جزئیات پزشکی یا قضایی، به شکلگیری روایتهای موازی دامن زده است. در این مورد نیز برخی تحلیلگران یمنی معتقدند اگر گزارشهای پزشکی رسمی، تحقیقات قضایی و توضیحات دقیقتری منتشر شود، بخش زیادی از ابهامها کاهش مییابد.
زمینه سیاسی و امنیتی حضور فرماندهان در عربستان
حضور مستمر شماری از فرماندهان و چهرههای سیاسی یمنی در عربستان، ریشه در سالهای جنگ و ائتلافهای نظامی دارد. عربستان طی سالهای گذشته یکی از بازیگران اصلی در پرونده یمن بوده و میزبان جلسات، رایزنیها و حتی اقامت برخی شخصیتهای یمنی محسوب میشود.
از نگاه رسانه ها این سطح از وابستگی سیاسی و امنیتی برخی چهرههای یمنی به خارج از کشور، خود زمینهساز آسیبپذیری آنان است؛ چرا که سرنوشت سیاسی و حتی شخصیشان به محیطی خارج از کنترل مستقیم داخلی گره میخورد. این رسانهها معمولاً چنین رخدادهایی را در چارچوب «هزینههای اتکا به خارج» تحلیل میکنند.
در مقابل، جریانهای نزدیک به شورای انتقالی جنوب یا ائتلاف سعودی، این تفسیرها را سیاسی میدانند و تأکید دارند که نباید از هر حادثهای برداشت امنیتی یا توطئهآمیز داشت. این شکاف تحلیلی، بازتابی از شکاف بزرگتر در صحنه سیاسی یمن است.
بازتاب در افکار عمومی یمن
در شبکههای اجتماعی یمن، واکنشها دوگانه بوده است. بخشی از کاربران خواستار تحقیقات شفاف و مستقل درباره این مرگها هستند تا هرگونه ابهام برطرف شود. بخشی دیگر اما این رخدادها را نشانهای از پیچیدگی و ناامنی فضای سیاسی پیرامون پرونده یمن در خارج از مرزها میدانند.
افکار عمومی یمن بهطور کلی نسبت به اخبار مرتبط با فرماندهان نظامی حساس است؛ زیرا تجربه سالهای جنگ نشان داده حذف یا جابهجایی یک چهره میتواند بر موازنههای میدانی و سیاسی اثر بگذارد. از همین رو، حتی حوادث غیرسیاسی نیز در بستر سیاسی تفسیر میشوند.
پیامدهای احتمالی برای صحنه جنوبی
اگرچه تاکنون هیچ نشانه رسمی از ارتباط این رخدادها با تحولات میدانی جنوب یمن ارائه نشده، اما از منظر تحلیلی، هرگونه تغییر در حلقه فرماندهان میتواند بر آرایش نیروها و روابط درونگروهی تأثیر بگذارد. جنوب یمن خود صحنه رقابت میان بازیگران مختلف محلی و منطقهای است و فقدان برخی چهرهها ممکن است خلأهایی ایجاد کند.
برخی ناظران معتقدند تداوم ابهام درباره چنین رخدادهایی، بیش از هر چیز به بیاعتمادی عمومی دامن میزند. در فضایی که شایعه و اطلاعات ناقص بهسرعت منتشر میشود، نبود روایت رسمی قانعکننده میتواند به گسترش روایتهای غیررسمی منجر شود.
جمعبندی و پیام تحلیل: شفافیت؛ حلقه مفقوده پرونده مرگهای خارج از مرز
آنچه از مجموعه این رخدادها برمیآید، بیش از هر چیز ضرورت شفافیت در اطلاعرسانی است. چه این مرگها کاملاً طبیعی و حادثهای باشند و چه نیازمند بررسیهای بیشتر، ارائه گزارشهای روشن پزشکی و حقوقی میتواند از شکلگیری فضای ابهام جلوگیری کند.
برای جامعه یمن که سالها با بحران، جنگ و رقابتهای منطقهای مواجه بوده، اعتماد به اطلاعات رسمی اهمیت بالایی دارد. هرچه این اعتماد تقویت شود، زمینه برای سوءاستفاده سیاسی از رخدادهای انسانی کاهش مییابد.
در نهایت، پرونده مرگهای اخیر فرماندهان جنوبی در عربستان، فارغ از تفسیرهای سیاسی، یک بار دیگر نشان داد که تحولات یمن همچنان بهشدت با محیط منطقهای گره خورده است؛ گرهی که بازشدن آن نیازمند شفافیت، پاسخگویی و کاهش وابستگی به معادلات بیرونی است.
سلسله مرگهای پیدرپی فرماندهان جنوبی در عربستان؛ تصادف یا الگوی حذف سیاسی؟