تحولات شتابگرفته در جنوب یمن [گزارش کامل یمن نیوز] نشان میدهد که صحنه سیاسی و میدانی این منطقه وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که در آن، متحدان دیروز در حال بازتعریف نقشها و حتی حذف یکدیگرند. در مرکز این تحولات، نام عیدروس الزبیدی، رئیس شورای انتقالی جنوب، بیش از همه به چشم میخورد؛ چهرهای که سالها بهعنوان بازوی میدانی امارات در جنوب یمن شناخته میشد، اما اکنون سکوت و غیبتش پرسشهای فراوانی ایجاد کرده است.
تحولات اخیر در جنوب یمن را نمیتوان جدا از رقابت پنهان و آشکار میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی تحلیل کرد. هرچند دو کشور در ظاهر در چارچوب ائتلاف عربی عمل میکنند، اما واقعیت میدانی طی سالهای گذشته نشان داده که هر یک پروژه و اولویتهای خاص خود را در یمن دنبال میکنند. جنوب یمن، بهویژه استانهای راهبردی چون عدن، حضرموت، شبوه و المهره، به صحنه اصلی این رقابت تبدیل شده است.
در روزهای اخیر، همزمان با تشدید اقدامات عربستان در شرق یمن، موجی از انتقادات در میان جریانهای جنوبی علیه عیدروس الزبیدی شکل گرفته است. نخبگان و فعالان جنوبی آشکارا از او میخواهند که دستکم با یک پیام صوتی یا بیانیه کوتاه درباره تحولات جاری موضعگیری کند. از نگاه این جریانها، سکوت الزبیدی نهتنها قابل توجیه نیست، بلکه بهنوعی چراغ سبز غیرمستقیم به اقدامات ریاض تعبیر میشود.
این انتقادات در شرایطی مطرح میشود که عربستان گامبهگام در حال محدود کردن نفوذ شورای انتقالی در شرق یمن است. حضرموت، بهعنوان بزرگترین استان یمن و منطقهای غنی از منابع، جایگاهی کلیدی در این معادله دارد. کنترل حضرموت عملاً به معنای دست برتر در جنوب و حتی در کل معادله یمن است.
بازداشتها و پیامهای پنهان ریاض
یکی از نشانههای جدی تغییر رویکرد عربستان، بازداشت دهها تن از حامیان شورای انتقالی پس از تظاهرات ضدسعودی در شهر سیئون است. این بازداشتها صرفاً یک اقدام امنیتی معمولی به نظر نمیرسد، بلکه پیامی سیاسی در خود دارد: ریاض دیگر حاضر نیست نقش بازیگران همسو با ابوظبی را بدون قید و شرط بپذیرد.
گزارشها حاکی از آن است که سرنوشت بسیاری از بازداشتشدگان همچنان نامعلوم است و همین مسئله نگرانیهایی درباره احتمال برخوردهای سختگیرانهتر ایجاد کرده است. در فضای سیاسی یمن، چنین اقداماتی معمولاً با هدف بازدارندگی و ارسال پیام به سایر گروهها انجام میشود.
از منظر تحلیلی، این بازداشتها را میتوان بخشی از روند مهار تدریجی شورای انتقالی دانست؛ شورایی که در سالهای گذشته با حمایت مالی، نظامی و سیاسی امارات توانست به بازیگری تأثیرگذار در جنوب تبدیل شود.
معمای غیبت الزبیدی
غیبت عیدروس الزبیدی در این مقطع حساس، شاید بیش از هر چیز دیگری به گمانهزنیها دامن زده است. از زمان انتشار خبر خروج او از فرودگاه عدن در اوایل ماه گذشته، روایتهای متناقضی درباره محل حضورش مطرح شده است. منابع نزدیک به ریاض مدعیاند که او به امارات رفته، در حالی که برخی منابع اماراتی میگویند الزبیدی همچنان در داخل یمن است.
این ابهام، صرفاً یک مسئله شخصی یا امنیتی نیست؛ بلکه مستقیماً بر جایگاه سیاسی او تأثیر میگذارد. در فضای پرتنش جنوب یمن، رهبر سیاسیای که در لحظات بحرانی غایب باشد، بهسرعت بخشی از اعتبار خود را از دست میدهد. بهویژه برای شورایی که مشروعیتش را تا حد زیادی از ادعای نمایندگی «قضیه جنوب» میگیرد.
شکاف در بدنه شورای انتقالی
نشانههایی از نارضایتی درون بدنه شورای انتقالی نیز به چشم میخورد. برخی چهرههای نزدیک به این شورا بهصورت غیرعلنی از وضعیت فعلی ابراز نگرانی میکنند. آنها معتقدند که وابستگی بیش از حد به بازیگران خارجی، شورای انتقالی را در موقعیتی شکننده قرار داده است؛ بهگونهای که با تغییر اولویتهای حامیان منطقهای، کل ساختار شورا تحت فشار قرار میگیرد.
از این منظر، انتقادات اخیر علیه الزبیدی فقط متوجه شخص او نیست، بلکه بازتاب تردیدهای عمیقتر درباره آینده پروژه سیاسی شورای انتقالی است.
رقابت ریاض و ابوظبی؛ جنوب یمن میدان تسویهحساب
برای درک بهتر تحولات، باید به تصویر بزرگتر نگاه کرد. عربستان بهدنبال یمنی یکپارچهتر تحت نفوذ خود است که تهدیدی برای مرزهای جنوبیاش ایجاد نکند. در مقابل، امارات طی سالهای گذشته بر ایجاد شبکهای از نیروهای محلی همسو در بنادر و مناطق ساحلی تمرکز داشته است؛ از عدن گرفته تا سواحل دریای عرب.
شورای انتقالی جنوب، در عمل یکی از مهمترین ابزارهای امارات در این راهبرد بوده است. بنابراین هرگونه تضعیف این شورا، بهطور غیرمستقیم به معنای محدود شدن نفوذ ابوظبی نیز هست.
برخی تحلیلگران بر این باورند که ریاض در شرایط فعلی، با استفاده از ابزارهای سیاسی، امنیتی و اقتصادی، در حال بازچینی صحنه جنوب به نفع خود است. در چنین فضایی، سکوت یا انفعال رهبران محلی میتواند بهسرعت به حذف تدریجی آنها منجر شود.
آینده جنوب یمن به کدام سو میرود؟
آینده جنوب یمن همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد. آیا شورای انتقالی میتواند خود را با شرایط جدید تطبیق دهد؟ یا اینکه شاهد ظهور بازیگران تازهای خواهیم بود که جایگزین نیروهای فعلی شوند؟
آنچه مسلم است، مردم جنوب یمن بیش از هر چیز از بیثباتی، ناامنی و بحران اقتصادی رنج میبرند. رقابت قدرتهای منطقهای، اگرچه با شعار حمایت از مردم یمن همراه است، اما در عمل بار اصلی آن بر دوش شهروندان عادی میافتد.
سکوتی که میتواند پرهزینه باشد
سکوت عیدروس الزبیدی در مقطع کنونی، صرفاً یک غیبت رسانهای نیست؛ بلکه میتواند بهعنوان نشانهای از تزلزل موقعیت او و حتی افول پروژهای تلقی شود که سالها با حمایت خارجی پیش رفت. تجربه یمن نشان داده که بازیگران وابسته به بیرون، در صورت تغییر معادلات منطقهای، بهسرعت جای خود را به دیگران میدهند.
اگر شورای انتقالی و رهبران آن نتوانند تصویر روشنی از مسیر آینده ارائه دهند، احتمالاً بخشی از پایگاه اجتماعی خود را از دست خواهند داد. در مقابل، نیروهایی که بر استقلال تصمیمگیری و اتکا به ظرفیت داخلی تأکید میکنند، شانس بیشتری برای جلب افکار عمومی خواهند داشت.
تحولات جاری شاید هنوز به نقطه اوج نرسیده باشد، اما نشانهها حاکی از آن است که جنوب یمن در آستانه فصل تازهای از بازآرایی سیاسی قرار دارد؛ فصلی که در آن، ائتلافهای قدیمی ممکن است فروبپاشد و چهرههای جدیدی وارد صحنه شوند.