در بامداد ۳۰ دسامبر، حمله هوایی سعودیها به بندر استراتژیک المكلا بار دیگر آشکار ساخت [گزارش کامل ۲۶ سپتامبر] که رقابت میان عربستان و امارات بر سر یمن وارد مرحلهای جدید و حساس شده است. این اقدام، بیش از یک عملیات نظامی محدود، پیامی مستقیم از ریاض به ابوظبی بود و نشاندهنده پایان صبر سعودیها در برابر سیاستهای امارات در جنوب یمن محسوب میشود.
بر اساس گزارشها، هواپیماهای سعودی بندر المکلا را بمباران کردند و مقامات ریاض این اقدام را «عملیات محدود» توصیف کردند. با این حال، صدای انفجارها حتی در ابوظبی شنیده شد و نشان داد که تنشهای پنهان میان دو متحد سابق وارد فاز عملیاتی شده است. تنها چند ساعت پس از این حمله، امارات اعلام کرد که نیروهای نظامی خود را از یمن خارج میکند و حضور باقیمانده نیروهای ضدتروریسم خود را بهصورت داوطلبانه پایان میدهد؛ اقدامی که تحلیلگران آن را نتیجه مستقیم فشار سعودی و پیام بمباران المکلا میدانند.
تحلیلگران سیاسی تأکید دارند که سیاست سعودیها در یمن طی سالهای اخیر تحت تأثیر دو عامل اصلی شکل گرفته است: تجربه پرهزینه کمپین نظامی ۲۰۱۵ و تلاش برای بازسازی تصویر عربستان بهعنوان قدرتی که با دیپلماسی، سرمایهگذاری و مدیریت بحرانهای منطقهای امنیت و ثبات ایجاد میکند. این سیاست شامل اقداماتی مانند رفع محاصره قطر در ۲۰۲۱ و ازسرگیری روابط با ایران در ۲۰۲۳ بوده است، که به ریاض امکان داد تمرکز خود را بر تحولات داخلی و برنامههای اقتصادی بگذارد.
با این حال، سعودیها هیچگاه منافع حیاتی خود در یمن را قابل معامله نمیدانند. از دیدگاه ریاض، یمن نه تنها یک صحنه بازی منطقهای بلکه حیاط خلوت استراتژیک عربستان محسوب میشود. به همین دلیل، هرگونه تقسیم یمن یا کنترل جزئی توسط نیروهای مخالف، برای سعودیها غیرقابل قبول است. در مقابل، امارات، با محوریت جنوب یمن، تلاش کرده است شبکهای گسترده از گروههای شبهنظامی، مزدوران، سرمایهگذاران خصوصی، رهبران محلی، شرکتهای لجستیکی و بازرگانان را تحت نفوذ خود قرار دهد.
تقسیم یمن و پیامدهای استراتژیک حمله به المكلا
تحولات اخیر نشان میدهد که سیاست ابوظبی، عملاً یمن را به یک مسئله استراتژیک برای سعودیها تبدیل کرده است. امروز، ریاض با آنچه سالها بسیاری از یمنیها از آن هراس داشتند روبهرو است: کشوری که به چند بخش تقسیم شده است؛ شمال تحت کنترل دولت صنعاء، جنوب تحت سلطه شورای انتقالی جنوبی و مرکزی که تنها بهصورت اسمی و در اتاقهای جلسه وجود دارد، در حالی که حضور واقعی در میدان ندارد.
حمله به بندر المکلا پیام روشنی برای ابوظبی داشت: سعودیها اجازه نخواهند داد که مسیرهای دریایی و اقتصادی یمن تحت نفوذ جداییطلبان جنوبی و سیاستهای امارات قرار گیرد. اهمیت ژئوپولیتیکی این منطقه، به ویژه در حوزه دریای سرخ و مسیرهای بینالمللی کشتیرانی، بارها حساسیت تصمیمگیرندگان سعودی را افزایش داده است. حملات اخیر به کشتیها و مسیرهای دریایی، آسیبپذیری ناوبری در دریای سرخ را به وضوح نشان داده و نگرانی عربستان از هر نهاد یا گروهی که ممکن است سواحل و بنادر یمن را مسلح کند، بیشتر کرده است.
فرصتها و چالشهای نیروهای یمنی
تحلیلگران نزدیک به جریانهای مقاومت یمن معتقدند که این تنش میان ریاض و ابوظبی، در درازمدت میتواند به نفع نیروهای یمنی تمام شود. هرگونه تشدید اختلاف میان دو کشور، فضای سیاسی و میدانی جنوب یمن را برای بازیگران محلی بازتر کرده و امکان تحکیم کنترل داخلی را فراهم میآورد. سیاست امارات در جنوب یمن که بر آموزش و مسلح کردن گروههای محلی متمرکز بود، اکنون با فشار سعودیها مواجه شده و از این طریق، امکان بازگشت یمنیها به مدیریت مستقل مناطق خود افزایش یافته است.
حملات اخیر به المکلا و عقبنشینی امارات، نمونهای از رقابتهای پنهان میان دو قدرت منطقهای نیست، بلکه نشانهای از تغییر جهت سیاست سعودی در قبال یمن است. ریاض نشان داده که حاضر نیست کوچکترین تهدیدی را در مناطق جنوبی تحمل کند و برای جلوگیری از ایجاد یک ساختار جداییطلبانه، اقدام نظامی مستقیم انجام میدهد.
پیامدهای منطقهای و بازتعریف قدرت
پیامدهای این تحولات برای ثبات یمن و منطقه فراتر از جنوب این کشور است. اگر سعودیها حضور امارات در جنوب یمن را کاهش دهند، امکان بازگشت مدیریت یمنیها بر مناطق جنوبی فراهم میشود، اما همزمان احتمال افزایش تنش میان گروههای محلی و چالشهای بازسازی داخلی نیز وجود دارد.
با این حال، کارشناسان محلی معتقدند فشار سعودی میتواند فرصتی برای متحد شدن بخشهای مختلف یمن باشد و وحدت نسبی میان نیروهای جنوبی و شمالی علیه مداخلات خارجی شکل گیرد.
رقابت ریاض و ابوظبی؛ جنگ نفوذ بر مسیرهای استراتژیک
تحلیلگران سیاسی و میدانی میگویند جنگ قدرت میان ریاض و ابوظبی در یمن در حقیقت جنگی برای نفوذ و کنترل مسیرهای استراتژیک است. امارات از طریق شبکهسازی و حمایت از گروههای محلی، سعی داشت نفوذ خود را در جنوب تثبیت کند، اما سعودیها نشان دادهاند که هیچگاه حاضر به پذیرش چنین وضعیتی نیستند. پیام حمله به بندر المکلا روشن است: هرگونه تلاش برای مسلح کردن یا کنترل مسیرهای دریایی و بنادر یمن با واکنش جدی مواجه خواهد شد.
یمن و بازتعریف قدرت منطقهای
آنچه از تحولات اخیر برمیآید این است که یمن برای عربستان بیش از هر زمان دیگری یک حیاط خلوت استراتژیک محسوب میشود و هیچ کشوری اجازه ندارد مسیرهای دریایی یا مناطق حساس این کشور را تحت نفوذ خود درآورد. پیام حمله به بندر المکلا و عقبنشینی امارات، هم هشدار به ابوظبی و هم یادآوری قدرت و اراده ریاض در مدیریت تحولات یمن است.
همزمان، این شرایط فرصتی برای نیروهای یمنی فراهم میکند تا کنترل بیشتری بر مناطق خود به دست آورند و نفوذ خارجی را محدود کنند. تحلیلگران نزدیک به جریانهای مقاومت معتقدند که اختلاف میان سعودیها و امارات، در بلندمدت ممکن است به بازگشت ثبات نسبی به جنوب یمن منجر شود و مسیر برای تحکیم قدرت داخلی و وحدت ملی باز شود.
به نظر میرسد روند تحولات یمن در سالهای آینده به شدت تحت تأثیر موازنه قدرت میان ریاض و ابوظبی خواهد بود. هرگونه اقدام امارات یا دیگر بازیگران خارجی، اکنون با واکنش جدی سعودیها مواجه میشود و این موضوع، موقعیت یمنیها را در بازپسگیری کنترل بر سرزمین و ثبات سیاسی بهبود میبخشد.