در هفتههای اخیر، صحنه سیاسی و نظامی جنوب یمن شاهد تحولات بیسابقهای بوده است [گزارش کامل یمن نیوز] که نفوذ امارات را کاهش داده و نقش عیدروس الزبیدی را به شدت تضعیف کرده است. سقوط او پیامدهای جدی برای شورای انتقالی جنوب و بازیگران محلی دارد و نشان میدهد عربستان سعودی کنترل مستقیم خود بر جنوب یمن را تحکیم میکند.
نقش الزبیدی و وابستگی او به امارات
از زمان تأسیس شورای انتقالی جنوب در سال ۲۰۱۷، عیدروس الزبیدی بهعنوان رهبر محلی و نماینده اصلی امارات شناخته میشد. روابط نزدیک او با ابوظبی و حمایت مالی و نظامی امارات، موجب شد که وی به عنوان ستون اصلی نفوذ امارات در عدن و دیگر شهرهای جنوب یمن عمل کند و تمامی تصمیمات سیاسی و نظامی شورا را در راستای منافع ابوظبی هدایت کند.
این نفوذ اماراتی، با پذیرش ضمنی عربستان سعودی همراه بود، زیرا ریاض درگیر مدیریت جنگ با حوثیها بود و لازم بود تضادها و منافع متحدان منطقهای خود را کنترل کند. با این حال، خط قرمزی وجود داشت که شورای انتقالی نباید به قدرتی موازی و مستقل تبدیل شود که منافع سعودیها را به خطر اندازد.
در طول سالهای گذشته، الزبیدی توانسته بود با استفاده از حمایت خارجی، نفوذ خود را در جنوب یمن افزایش دهد و حضور نظامی گستردهای ایجاد کند، اما همواره این حضور با هشدارهای ضمنی سعودی همراه بود.
عبور از خط قرمز و واکنش سعودیها
در ماههای اخیر، الزبیدی از خط قرمز عبور کرد. گسترش عملیات نظامی شورای انتقالی در حضرموت و المهرة و درگیری با نیروهای محلی تحت حمایت سعودی، نشان داد که وی دیگر صرفاً ابزار امارات نیست، بلکه به بازیگری مستقل و چالشزا برای ریاض تبدیل شده است.
حملات هوایی اخیر به نیروهای شورای انتقالی در الضالع بیش از یک عملیات نظامی ساده بود. این حملات پیام سیاسی واضحی داشت: هیچ نیرویی که خارج از چارچوب سعودی عمل کند، حتی اگر با حمایت خارجی تجهیز شده باشد، مورد بخشش قرار نخواهد گرفت. نابودی تجهیزات نظامی و مختل کردن تجمعات نیروهای الزبیدی، پایههای نظامی وی را که طی سالها با حمایت امارات ساخته شده بود، فرو ریخت و نشان داد عربستان آماده است در برابر هرگونه استقلال عملی واکنش سخت نشان دهد.
همزمان با فشار نظامی، تغییرات گسترده سیاسی نیز رخ داد. منابع نزدیک به شورای انتقالی و نهادهای اطلاعاتی منطقهای گزارش دادند که الزبیدی بهطور ناگهانی از تصمیمگیریها کنار گذاشته شد و جایگاه او در شورای رهبری ریاستی و اعضای نزدیک به او از قدرت برکنار شدند.
غیبت الزبیدی و پیام نمادین آن
نماد بارز سقوط سیاسی الزبیدی، غیبت او در پرواز هیئت شورای انتقالی به ریاض بود. اعضای شورا بدون حضور او به پایتخت عربستان رفتند و الزبیدی نه تنها سوار هواپیما نشد، بلکه هیچ موضع رسمی اعلام نکرد و عملاً از صحنه ناپدید شد. در سیاست، نمادگرایی به اندازه واقعیتها اهمیت دارد و این ناپدید شدن، پیام واضحی به تمامی بازیگران جنوب یمن ارسال کرد: حتی قدرتمندترین حامیان خارجی نمیتوانند موقعیت شما را تضمین کنند اگر از خط قرمزهای بازی تجاوز کنید.
پیامدهای منطقهای و نقش امارات
سقوط الزبیدی نشاندهنده توانایی عربستان در مدیریت و کنترل تحولات جنوب یمن است. پیام روشن آن این است که هیچ اقدام نظامی یا سیاسی خارج از چارچوب توافقات با ریاض بدون پاسخ نخواهد ماند. دیگر بازیگران محلی و نیروهای سیاسی جنوب یمن اکنون درک کردهاند که قدرت و نفوذ واقعی تنها در چارچوب هماهنگی با عربستان قابل اعمال است.
نقش امارات نیز در این میان قابل توجه است. تجربه نشان میدهد که ابوظبی در مدیریت بحرانها و خروج از موقعیتهای ناکارآمد بسیار محتاط عمل میکند و در شرایط کنونی احتمالاً الزبیدی را تنها خواهد گذاشت تا از درگیری مستقیم با سعودیها اجتناب کند. این امر الزبیدی را به عنوان یک رهبر سابق که نه پایگاه نظامی قابل توجه دارد و نه حمایت سیاسی مطمئن، در معرض خطر جدی قرار میدهد.
درسهای سیاسی برای بازیگران جنوب یمن
تحلیلگران تأکید میکنند سقوط الزبیدی یک درس مهم برای تمامی بازیگران منطقهای و محلی دارد: وابستگی کامل به یک حامی خارجی و تلاش برای ایفای نقش مستقل بدون هماهنگی با قدرتهای بزرگ منطقهای، سرانجامی جز انزوا و فروپاشی ندارد. او اکنون نماد شکست استراتژیهای مبتنی بر بازی با قدرتهای خارجی و عدم توجه به محدودیتهای واقعی سیاسی و نظامی در جنوب یمن است.
تغییر توازن قدرت در جنوب یمن
سقوط الزبیدی نشان میدهد که نفوذ واقعی در جنوب یمن دیگر در دست رهبران محلی یا وابسته به حامیان خارجی نیست، بلکه مستقیماً تحت نظارت عربستان شکل میگیرد. بازسازی شورای انتقالی تحت هدایت ریاض، کنترل بیشتر بر جنوب یمن و حذف هرگونه نفوذ مستقل، پیام واضحی به تمامی بازیگران محلی و منطقهای ارسال میکند. الزبیدی اکنون در شرایطی قرار دارد که یافتن پناهگاه سیاسی یا نظامی امن برای او دشوار است و تجربه نشان میدهد حامیان سابق، حتی ابوظبی، به سختی او را حمایت خواهند کرد.
این تحول نه تنها پایان دوره نفوذ الزبیدی است، بلکه هشدار مهمی برای تمامی رهبران و گروههای جنوب یمن درباره محدودیتهای عملی و سیاسی در مواجهه با قدرتهای منطقهای محسوب میشود. کنترل مستقیم سعودیها بر شورا و مناطق جنوبی، نشاندهنده بازتعریف توازن قدرت در این منطقه است و تأثیرات آن در ماهها و سالهای آینده ملموس خواهد بود.