تحولات اخیر در جنوب یمن [گزارش کامل الخلیج آنلاین]، به ویژه در استانهای حضرموت و المهرة، به نقطهای حساس در بحران یمن تبدیل شده است. تماسهای دیپلماتیک میان ایران، عمان، عربستان و امارات نشاندهنده نگرانی منطقهای از روند تجزیهطلبی و تثبیت نفوذ شورای انتقالی جنوبی است.
روز سهشنبه، وزیر امور خارجه عمان، بدر بن حمد البوسعیدی، و همتای ایرانی او، عباس عراقچی، در تماسی تلفنی به بررسی روابط دوجانبه و تحولات منطقهای پرداختند. این تماس در حالی انجام شد که منطقه با بحرانهای متعدد، از جمله تنشهای سیاسی و نظامی در غرب آسیا، دریای مدیترانه و شاخ آفریقا مواجه است.
وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که عراقچی نگرانی تهران نسبت به تحولات جنوب یمن را ابراز کرده و بر لزوم همکاری کشورهای منطقه برای حفظ تمامیت ارضی یمن و ثبات منطقه تأکید داشته است. این موضع ایران نشاندهنده حساسیت بالای تهران نسبت به هرگونه تلاش برای تغییر موازنه قدرت در یمن و نفوذ نیروهای شورای انتقالی جنوبی است.
عراقچی همچنین دیروز در تماسهای جداگانه با وزیر امور خارجه عربستان، شاهزاده فیصل بن فرحان، و وزیر امور خارجه امارات، شیخ عبدالله بن زاید آل نهیان، به بررسی تحولات میدانی در جنوب یمن پرداخت. این گفتوگوها در چارچوب نگرانی کشورهای منطقه نسبت به روند امنیتی و سیاسی در استانهای تحت نفوذ شورای انتقالی جنوبی انجام شد و نشان میدهد هر کشور منطقهای تلاش میکند منافع استراتژیک خود را در این بحران حفظ کند.
تحولات میدانی در حضرموت و المهرة
اوایل دسامبر، نیروهای شورای انتقالی جنوبی با حمایت امارات توانستند کنترل استانهای حضرموت و المهرة را در دست بگیرند و آخرین واحدهای ارتش یمن را از این مناطق خارج کنند. همزمان، نیروهای ائتلاف قبایل حضرموت تحت حمایت سعودیها نیز مناطقی حیاتی را هدف قرار دادند. این تحرکات نه تنها بحران امنیتی را تشدید کرده بلکه خطر انفجار اوضاع در استانها را افزایش داده است.
تحلیلگران مستقل معتقدند که تحولات اخیر بخشی از برنامه گسترده ائتلاف سعودی-امارات برای تثبیت نفوذ در مناطق کلیدی جنوب یمن است. این استراتژی میتواند روند تجزیهطلبی را تقویت کرده و موازنه قدرت را به نفع نیروهای مورد حمایت ائتلاف تغییر دهد، مسئلهای که بارها از سوی نیروهای مقاومت و کارشناسان منطقهای هشدار داده شده است.
اهمیت استراتژیک استانهای حضرموت و المهرة نیز نباید دست کم گرفته شود. این مناطق با دسترسی به بنادر مهم و منابع اقتصادی، نقش حیاتی در ثبات اقتصادی و امنیت ملی یمن دارند. در صورتی که کنترل این استانها در دست نیروهای تجزیهطلب باقی بماند، تهدید جدی برای تمامیت ارضی کشور و روند بازسازی آن ایجاد خواهد شد.
پیامدهای انسانی و امنیتی
تشدید درگیریها و تسلط نیروهای وابسته به ائتلاف بر مناطق شرق یمن، پیامدهای انسانی و امنیتی گستردهای به همراه داشته است. مردم استانهای حضرموت و المهرة با اختلال در زندگی روزمره، بحران غذایی و نگرانی از آینده سیاسی مواجه هستند. زیرساختهای حیاتی از جمله مدارس، بیمارستانها و شبکههای آبی و برق آسیب دیدهاند و زندگی ساکنان را مختل کرده است.
کارشناسان هشدار میدهند که ادامه این روند میتواند مسیر صلح و مذاکره را به شدت محدود کند و زمینهساز افزایش خشونت و بیثباتی شود. کودکان، سالمندان و زنان به عنوان گروههای آسیبپذیر، بیشترین فشار را متحمل میشوند و خطر مهاجرت اجباری و بحران انسانی در شرق یمن افزایش یافته است.
نقش دیپلماتیک ایران و عمان
تماسهای دیپلماتیک ایران با عمان، عربستان و امارات قابل تحلیل است. ایران با تأکید بر خطر تفرقه و بیثباتی در یمن، تلاش دارد ضمن تثبیت موقعیت دیپلماتیک خود، مانع از تقویت روند تجزیهطلبی در جنوب کشور شود. عمان نیز با توجه به جایگاه ویژه خود در منطقه و روابط حسنه با همه طرفها، نقش میانجی را در این بحران ایفا میکند. تماس وزیر امور خارجه عمان با عباس عراقچی نمونهای از همین میانجیگری است.
این تحولات نشان میدهد که اقدامات نظامی و سیاسی در جنوب یمن به شکل همزمان با رایزنیهای دیپلماتیک انجام میشوند و آینده این منطقه حساس، به شدت به تعاملات میان کشورهای منطقه و تصمیمات راهبردی آنها وابسته است.
تحلیل استراتژیک اهداف ائتلاف سعودی-امارات
تحولات اخیر نشان میدهد که شورای انتقالی جنوبی با حمایت مستقیم امارات و هماهنگی سعودیها، درصدد تثبیت حضور خود در استانهای کلیدی شرق و جنوب یمن است. این اقدامات در تضاد آشکار با منافع ملی یمن و تلاشها برای حفظ یکپارچگی کشور قرار دارد و خطر تجزیه را افزایش میدهد.
کارشناسان بر این باورند که سیاستهای ائتلاف سعودی-امارات، علاوه بر اهداف نظامی، دارای اهداف سیاسی و اقتصادی است. تثبیت نفوذ در شرق و جنوب یمن میتواند دسترسی به بنادر و منابع طبیعی را برای این کشورها تسهیل کند و قدرت چانهزنی منطقهای آنها را افزایش دهد. این مسئله اهمیت توجه جامعه بینالمللی و کشورهای اسلامی را بیش از پیش آشکار میسازد.
هشدار به منطقه و جهان
تحولات جنوب یمن و تماسهای دیپلماتیک میان ایران، عمان، عربستان و امارات، هشدار روشنی به همه طرفهای منطقهای و بینالمللی است: مداخله خارجی و حمایت از نیروهای تجزیهطلب نه تنها بحران را حل نمیکند، بلکه مشکلات انسانی و سیاسی را تشدید میکند.
مقاومت نیروهای یمنی و تلاش برای حفظ تمامیت ارضی کشور، اصلیترین مانع در برابر اهداف ائتلاف سعودی-اماراتی است و آینده جنوب یمن را شکل میدهد. نقش کشورهای میانجی مانند عمان و اقدامات هشداردهنده ایران، تعیینکننده مسیر آینده بحران خواهد بود و اهمیت تعامل منطقهای و بینالمللی برای جلوگیری از فروپاشی بیشتر یمن را آشکار میکند.
آینده یمن، به ویژه جنوب آن، در گرو تصمیمات استراتژیک قدرتهای منطقهای و اراده مردم این کشور برای حفظ تمامیت ارضی و امنیت ملی است. هر گونه مداخله یا فشار نظامی و دیپلماتیک میتواند سرنوشت این منطقه و کل کشور را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.